In het spoor van Europa’s beste basketballer

Basketbal Dirk Nowitzki (40) nam na 21 seizoenen afscheid van de NBA. Hij groeide op in Beieren, waar hij een natuurkundige ontmoette die hem opleidde tot een van ’s werelds beste basketballers. Een reis langs de belangrijkste plekken uit Nowitzki’s Duitse verleden.

Dirk Nowitzki na zijn laatste thuiswedstrijd in Dallas, op 9 april.
Dirk Nowitzki na zijn laatste thuiswedstrijd in Dallas, op 9 april. Foto RONALD MARTINEZ/GETTY IMAGES

I Würzburg, Strettiner Straße 1

Er zweeft een zeppelin van de lokale krant Main-Post onder het dak van s.Oliver Würzburg. Het is iets voor half negen op 4 april 2019. De thuisploeg speelt tegen de Fraport Skyliners uit Frankfurt. In een vak achter een basket staan negen meegereisde fans van de uitploeg. Mannen en vrouwen met rood-witte Würzburg-sjaals nemen plakken ham met mosterd mee naar binnen, ze hebben plastic glazen Distelhäuser-pils gekocht om het straks mee weg te spoelen.

S.Oliver Würzburg is de bekendste basketbalclub van Duitsland – met dank aan Würzburger Dirk Nowitzki. Hij passeerde dit seizoen Kobe Bryant als de speler met de meeste NBA-seizoenen achter zijn naam : 21. Nowitzki achterhaalde de legendarische Wilt Chamberlain als nummer 6 op de NBA-topscorerslijst aller tijden. Niemand kan meer ontkennen dat hij de beste Europese basketballer aller tijden is.

De meeste fans van Würzburg moeten toegeven dat ze dat nooit hadden kunnen voorspellen. Het was nogal een schok dat hij in een paar jaar zo veel progressie boekte. Dat was voor een groot deel te danken aan Nowitzki’s goeroe Holger Geschwindner. In de jaren negentig coachte hij de Würzburg X-Rays, zoals s.Oliver Würzburg toen nog heette – een ode aan de beroemdste Würzburger Wilhelm Röntgen, de ontdekker van de röntgenstraling (X-rays).

Geschwindner woont in een slot in het nabijgelegen Peulendorf en is natuur- en wiskundige. Door hem promoveerde Würzburg in 1998 naar de hoogste Duitse divisie, en kreeg Nowitzki een miljoenencontract in de NBA. Zijn pupil was nog lang niet goed genoeg om de wereldtop te halen, maar dat kon door hard en gericht trainen snel veranderen. In een interview noemde Geschwindner Nowitzki ‘mijn grootste project’.

De s. Oliver Arena in Würzburg.

Foto Alex Chepa

II Würzburg, Unterer Katzenbergweg 12

Het huis is gebouwd op een heuvel en staat in een gemoedelijke wijk op een kwartier rijden van het centrum. Het hek staat open, de postbode komt een pakketje brengen. In de jaren negentig woonden hier twee Duitse gezinnen met Poolse wortels. De Grabows deelden de eerste verdieping, de tweede verdieping was gekocht door de Nowitzki’s. De Grabows en de Nowitzki’s waren familie en Dirk was de beste vriend van zijn neef Holger Grabow. Ze sportten met elkaar en keken samen NBA-wedstrijden.

Dirks moeder Helga was basketbalinternational. Zijn vier jaar oudere zus Silke speelde bij s.Oliver Würzburg. Dirk ging vaak naar de Oliver Arena, maar basketbal werd door veel Duitsers nog gezien als een ‘meisjessport’, staat in de Nowitzki-biografie Einfach er. Zijn vader Jörg wilde een proftennisser van Dirk maken. Met zijn lengte en beweeglijkheid zou hij onverslaanbaar zijn en Dirk ging spelen bij TSV Weiß-Blau langs de rivier de Main. Kenners zagen hem als de opvolger van Boris Becker en Helga Nowitzki bracht hem zes jaar lang naar de belangrijkste toernooien in Zuid-Duitsland.

Dirk won bijna al zijn wedstrijden. Op een middag liep hij de baan af bij een 6-0, 5-1, 40-15-voorsprong. Hij stopte met tennis en ging toch basketballen. Op een avond in 1995 had hij een wedstrijd in Schweinfurt, op een half uur rijden van Würzburg. Na afloop stapte er een kalende vijftiger met felle blauwe ogen op hem af. Hij zei: „Niet slecht, maar je kan nog veel verbeteren. Wie brengt je de basisbeginselen van het basketbal bij?”

„Niemand.”

„Als je echt iets wil bereiken, kunnen we er samen wel aan werken”, zei de man.

Drie weken later zat Holger Geschwindner, oud-speler van Oliver Würzburg en Duits recordinternational, op de bank van de Nowitzki’s aan de Unterer Katzenbergweg. Hij zei : „Als jullie het voldoende vinden dat Dirk de beste Duitse basketballer zal worden, dan houdt het hier op. Maar als hij de NBA wil halen, begin ik morgen met individuele training.”

De volgende dag werd Holger Geschwindner gebeld door Jörg Nowitzki. Hij had overlegd met Helga en zei: „Oké, laten we het proberen.”

Ouderlijk huis van Dirk Nowitzki in Würzburg.

Foto Alex Chepa

III Rattelsdorf, Kaulberg 2

Bäckerei Salb staat in het dorpje Rattelsdorf, op zeventig kilometer van Würzburg. Je kunt er koffiedrinken of Landbrot kopen. Fanatieke basketbalfans kennen bakkerij Salb van belangrijkere zaken. Holger Geschwindner en zijn project Dirk gingen de afgelopen dertig jaar geregeld langs bij bakkerij Salb. Eigenaresse Ursula bewaarde de sleutel van de nabijgelegen sporthal in haar winkel en Dirk of Geschwindner haalde die meerdere keren per week op. De traditie begon toen Dirk nog studeerde aan het Röntgen-Gymnasium aan de Sanderring in Würzburg. Geschwindner haalde hem op in een geleende Audi Quattro en reed naar Kaulberg 2. De persoon met Schlüsseldienst ontving van Ursula ‘de sleutel van onze prairie’, zoals Geschwindner het omschreef in zijn boek Nowitzki. Die Geschichte. Dirk deed krachtoefeningen. Hij moest honderden keren achtereen met links en rechts schieten. De ‘Altmeister’, zoals Geschwindner zichzelf noemt, gebruikte wiskundige en natuurkundige formules om de perfecte worp te kunnen berekenen. Ze werkten jaren aan een schot dat naam zou maken als de ‘one legged stepback fallaway jumper’, Nowitzki’s latere handelsmerk. ‘De coole jazzer’, zoals Geschwindner zichzelf noemt, werd ook buiten het veld Dirks leraar. Hij citeerde Schiller, Nietzsche, Einstein, filosoof Peter Sloterdijk en Lucky Luke, de favoriete stripfiguur van Dirk en zijn leraar. Een ‘Buch macht klug’ en hij gaf Dirk Taifun van Joseph Conrad, Die Geschichte der Natur van Carl von Weizsäcker en ‘het mooiste liefdesverhaal ter wereld’ Dzjamilja, van de Kirgizische romancier Tsjingiz Ajtmatov. Ze judoden, schaakten en schermden, en de Altmeister leerde Dirk saxofoon, gitaar en klarinet spelen. Basketbal is jazz volgens Geschwindner en ze luisterden samen naar Lee Morgan, Coltrane en Miles Davis. In Florence liet hij zijn leerling Michelangelo’s David zien. Zo’n lichaam moest Dirk ook krijgen. In Haïti volgden ze het spoor van Paul Gauguin.

De twee werden volgens Geschwindner ‘vrienden voor het leven’. In 1999 speelde Nowitzki zijn eerste NBA-seizoen. Acht jaar later werd hij verkozen tot beste speler van de NBA. De Dallas Mavericks hadden dankzij hem de meeste wedstrijden gewonnen, maar Nowitzki leidde dat jaar de pijnlijkste nederlaag uit zijn loopbaan door in de eerste ronde van de play-offs te verliezen. Geschwindner kocht een vliegticket en Nowitzki en hij reisden met de camper door Australië en Nieuw-Zeeland. De coole jazzer wilde dat Nowitzki de wereld met nieuwe ogen zou bekijken.

Bij hun terugkeer in Duitsland gingen Nowitzki en Geschwindner zo snel mogelijk naar de sporthal in Rattelsdorf. Geschwindner haalde de sleutel op bij Ursula, omdat zijn pupil te bekend was geworden, en ze trainden als in de tijd dat de Dirk uit de Unterer Katzenbergweg zelfs in Würzburg nooit herkend werd.

Het Röntgen-Gymnasium.

Foto Alex Chepa

IV Würzburg, Sanderstraße 7

Op de muren van Bar Loma, in het centrum van Würzburg, zijn schetsen getekend van voetballers Paul Breitner, Eric Cantona en George Best. Dirk Nowitzki heeft de selectie niet gehaald. De eigenaren van Bar Loma vinden hem niet rebels genoeg en een gemiddelde Würzburger heeft nog altijd meer interesse in Bayern München dan in de Dallas Mavericks.

In 2011 was dat heel even anders. Nowitkzi leidde Dallas Mavericks in de NBA-finale langs Miami Heat en de play-offs waren zelfs in Bar Loma om twee uur ’s nachts live te zien. Zijn laatste wedstrijden van het seizoen 2018-2019 werden ook op grote schermen uitgezonden in de Kneipen rond de Sanderstraße. Nowitzki en Geschwindner hebben nooit gezegd dat hij zou stoppen, maar daar werd wel rekening mee gehouden. De burgemeester van Dallas schonk hem alvast de sleutel van de stad. De rechter van Dallas County droeg een Mavericks-muts toen hij een resolutie voorlas waarmee de maand april officieel werd uitgeroepen tot Month of Dirk. De Dallas Mavericks verzonnen de campagne: 41.21.1., een verwijzing naar Nowitzki’s rugnummer, zijn NBA-record en zijn 21-jarige loopbaan bij dezelfde club. Voor de ingang van de American Airlines Arena werden drie metershoge blauwe letters geplaatst. Fans konden tussen de D en R een selfie maken en dan stond er DIRK.

Niemand wist of hij zou doorgaan. Het antwoord zou vast komen in de laatste thuiswedstrijd tegen de Phoenix Suns. Op stoelen lagen Dirkmaskers. Voor de wedstrijd werd de Dirk-docu Der Perfekte Wurf op het grote scherm vertoond. Bijna alle fans droegen shirts met op de achterkant zijn nummer 41. Een latinokoppel had een spandoek gemaakt met de eis: ‘41 21 1 more year!’ Op een ander spandoek stond ‘Dirk, I want to buy you a Wienerschnitzel!’ De Mavs-danseressen droegen allemaal zijn nummer 41.

Na de eerste helft had Nowitzki vier driepunters gemaakt. Dallas won met 120-109. Nowitzki werd topscorer met dertig punten, zijn seizoensrecord. Na afloop hield Dallas-eigenaar Mark Cuban een speech waarin hij zei: „Je zult het grootste bad ass standbeeld aller tijden krijgen.” Nummer 41 kreeg de microfoon. Hij stond midden op het veld. Hij probeerde niet te huilen. Hij kondigde zijn afscheid aan. Een cameraman zoomde in op Holger Geschwindner. Toeschouwers riepen: „One more year! One more year!” Een paar minuten later liep Dirk uit Würzburg voor de laatste keer via de spelerstunnel naar de kleedkamer van de Dallas Mavericks.

Bar Loma, waar bezoekers in 2011 de NBA-finale volgden.

Foto Alex Chepa