Huizenhandelaren dagen ACM voor niet nakomen van schikking

Autoriteit Consument en Markt Toezichthouder Autoriteit Consument en Markt schikte met tientallen huizenhandelaren die ze ten onrechte van kartelvorming beschuldigde, maar komt dit niet na. ‘Dit is een Nederlands bestuursorgaan onwaardig.’

Aankondiging van een executieveiling van een woning in Amsterdam. Deze veiling staat los van de kartelzaak.
Aankondiging van een executieveiling van een woning in Amsterdam. Deze veiling staat los van de kartelzaak. Foto Rob Huibers

Eindelijk vierden ze weer een ontspannen kerst. Tientallen huizenhandelaren gingen jarenlang gebukt onder de beschuldiging van de Autoriteit Consument en Markt (ACM) dat ze het grootste kartel sinds de bouwfraude hadden gevormd. De toezichthouder legde de handelaren voor miljoenen aan boetes op en banken verbraken alle banden met hen.

Maar in de zomer van 2017 oordeelde de hoogste bestuursrechter voor het bedrijfsleven dat de zaken toch anders lagen, en dat de kartelwaakhond het bij het verkeerde eind had gehad. Er ging een dikke streep door de boetes: een pijnlijke nederlaag voor de ACM.

Na lang onderhandelen met advocaten van de huizenhandelaren volgde in december vorig jaar een mea culpa in de richting van zo’n vijftig handelaren. Kort voor kerst maakte de ACM ieder van hen 35.000 euro over en stuurde bestuursvoorzitter Martijn Snoep een excuusbrief. „Ik ben me ervan bewust dat de procedure en de boete die de ACM aan u heeft opgelegd in verband met uw activiteiten op executieveilingen u gedurende lange tijd bezig heeft gehouden. Dit heeft u en uw naasten ook persoonlijk geraakt. Dit betreur ik zeer”, schreef Snoep.

De 35.000 euro was voor de feestdagen binnen. Maar vier maanden later blijkt dat de ACM zich niet houdt aan een andere belangrijke afspraak uit de schikkingsovereenkomst: vergoeding van de geleden vermogensschade. Een groep huizenhandelaren heeft de toezichthouder daarom voor de rechter gedaagd, blijkt uit stukken ingezien door NRC. Volgende week dient in Den Haag een kort geding om de ACM te dwingen de schikkingsovereenkomst alsnog na te leven.

Pijnlijke affaire

Toen de Nederlandse Mededingingsautoriteit – voorganger van de ACM – in 2011 het vermeende kartel oprolde, was dat belangrijk nieuws. Waarnemend NMa-voorzitter Henk Don sloeg hard op de trom. Hij sprak in de media van een „ernstige schending van de mededingingswet” en trok de parallel met de bouwfraude waar verboden prijsafspraken „ook staande praktijk” waren. De schade voor consumenten, die minder voor hun in executieveilingen verkochte huis hadden gekregen, becijferde hij op wel 200 miljoen euro.

Lees ook deze reportage over hoe het er bij een huizenveiling aan toegaat

„De NMa heeft veel ruchtbaarheid aan de zaak gegeven, waardoor banken massaal de kredieten van huizenhandelaren introkken”, zegt de Waalrese advocaat Silvia Vinken, die samen met de Amsterdamse advocaat Martijn van de Hel zo’n vijftig huizenhandelaren bijstond in de schikkingsonderhandelingen met de ACM. Door de opgezegde leningen moesten de huizenhandelaren (tegen slechtere voorwaarden hun vastgoed verkopen of de leningen oversluiten tegen hogere rente.

In de schikkingsovereenkomst van eind vorig jaar werd afgesproken dat huizenhandelaren voor dit soort ‘vermogensschade’ voor 1 december een aanvullende claim konden indienen. De ACM verplichtte zich tot „een voortvarende afwikkeling” van deze schade. Als stok achter de deur werd in de schikkingsovereenkomst de datum 1 juli 2019 opgenomen. Mochten de gesprekken met ACM niet tot overeenstemming leiden dan zouden huizenhandelaren uiterlijk dan naar de civiele rechter kunnen stappen.

De NMa heeft veel ruchtbaarheid aan de zaak gegeven, waardoor banken massaal de kredieten van huizenhandelaren introkken

Silvia Vinken advocaat

Achttien huizenhandelaren, voor wie de 35.000 euro niet voldoende was om alle schade te dekken, dienden zo’n aanvullende claim in. Maar nu blijkt de ACM, tegen de schikkingsovereenkomst in, de aanvullende schadeclaims überhaupt niet te willen bekijken.

„Ik vind dit een Nederlands bestuursorgaan onwaardig”, zegt advocaat Martijn van de Hel. „Dit zijn geen grote bedrijven, maar kleine particuliere ondernemers. Er zitten mensen tussen wiens huwelijk kapot ging en die aan de drank zijn geraakt. Ze hebben jarenlang in een procedure met de Staat gezeten en zijn in de financiële problemen geraakt. De overheid belooft vervolgens haar fout recht te zetten en geeft dan niet thuis.”

Helemaal stil

De dagvaarding van de huizenhandelaren leert dat de ACM eerst aangaf dat in februari de inhoudelijke onderhandelingen over de extra schadevergoeding zouden worden gestart. De ACM had daarvoor zelfs een externe schade-expert ingeschakeld. Daarna draaide de kartelwaakhond 180 graden. De ACM stelt nu opeens dat zij de uitkomst van een zaak tegen drie andere huizenhandelaren wil afwachten die loopt bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb). „Die uitspraak kan relevant zijn voor de verdere afhandeling van de claims en daarom wachten we de uitkomst daarvan af”, licht een woordvoerder toe. Verdere vragen wil hij niet beantwoorden omdat de zaak onder de rechter is. Wel stelt hij dat de ACM „druk bezig” is de ingediende claims te beoordelen „zodat we - als de uitspraak van het CBb er is - die verder kunnen afhandelen”.

De ACM meent dat het zo „zorgvuldig richting alle handelaren handelt”. Vinken en Van de Hel niet. „In de schikkingsovereenkomst met onze cliënten is er met geen woord over gerept, terwijl de rechtszaak die de ACM nu wil afwachten toen allang liep.” De advocaten wijzen er bovendien op dat de ACM naar verluidt al wel schikkingen van 500.000 euro en hoger sloot met enkele andere handelaren.

In het kort geding van komende week eisen ze namens 16 van de 18 huizenhandelaren met vermogensschade dat de ACM hun claims zoals afgesproken in behandeling neemt. Vinken en Van de Hel vermoeden dat de ACM mogelijk is geschrokken van het bedrag dat de huizenhandelaren aan extra schade vergoed willen zien. „Toen wij het hoofd juridische zaken en de landsadvocaat in december belden, vroegen ze om welk bedrag het totaal ging. ‘Ongeveer 14 miljoen euro’, zeiden wij. Toen viel het helemaal stil aan de andere kant.”

Lees ook dit interview met de nieuwe ACM-bestuursvoorzitter Martijn Snoep