Hoe moet het verder met Julian Assange na zijn arrestatie?

WikiLeaks Na bijna zeven jaar is er een einde gekomen aan Julian Assange’ verblijf in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen. Waarom is hij eruit gezet? En wat hangt hem nu boven het hoofd?

WikiLeaks-oprichter Julian Assange in een politiebusje na zijn arrestatie in Londen.
WikiLeaks-oprichter Julian Assange in een politiebusje na zijn arrestatie in Londen. Foto Henry Nichols/Reuters

Na zes jaar, negen maanden en twintig dagen is deze donderdag een einde gekomen aan Julian Assange’ verblijf in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen. Nadat zijn Zuid-Amerikaanse gastheren de oprichter van klokkenluiderswebsite WikiLeaks diens ‘diplomatiek asiel’ ontnamen, kon hij binnen gearresteerd worden door de Metropolitan Police, die hem overbrachten naar een politiebureau. De juridische problemen van de 47-jarige Australiër gaan daarmee een nieuwe, onvoorspelbare fase in.

1. Wie is Julian Assange ook alweer?

De als computerprogrammeur opgeleide Assange richtte in 2006 de klokkenluiderswebsite WikiLeaks op. Vanaf 2010 haalde de site het wereldnieuws met het hacken en publiceren van grote ladingen (vertrouwelijke) Amerikaanse overheidsdocumenten. Deze onthulden mogelijke oorlogsmisdaden begaan door de VS in Afghanistan en Irak. Later volgde een enorme berg diplomatieke memo’s (Cablegate) en stukken over de behandeling van terreurverdachten op Guantánamo Bay.

Het leverde Assange wereldwijd sympathie op onder voorvechters van grotere overheidstransparantie en onder linkse of anti-Amerikaanse politici en regeringsleiders. In de VS werd hij juist aangemerkt tot staatsvijand, die vervolgd of zelfs geliquideerd zou moeten worden. Vicepresident Joe Biden bijvoorbeeld noemde hem eind 2010 „een terrorist”.

2. Hoe belandde hij in de Ecuadoriaanse ambassade in Londen?

In 2010 kreeg Assange problemen met justitie in Zweden, waar drie vrouwen aangifte tegen hem deden wegens verkrachting en aanranding. Eind dat jaar vaardigde Zweden een internationaal arrestatiebevel uit. Assange, die op dat moment in het Verenigd Koninkrijk was, meldde zich bij de Britse politie en kwam op borgtocht vrij. De uitlevering aan Stockholm vocht hij aan, vooral uit vrees via Zweden uitgeleverd te kunnen worden aan de VS. Toen hij dit niet langer kon voorkomen, vluchtte hij in de zomer van 2012 de Ecuadoriaanse ambassade in.

3. Hoe verliep dat verblijf?

Steeds stroever. In 2012 was in Ecuador de linkse, anti-Amerikaanse president Rafael Correa aan de macht die Assange graag uit de brand wilde helpen. Sinds mei 2017 regeert in Quito echter een andere president: Lenín Moreno. Hij vaart een rechtsere koers en zocht toenadering tot Washington. Daar helpt Assange’ asiel niet bij en Moreno noemde de ambassadegast „een ergernis” en „een problematisch erfstuk”.

De relatie verzuurde ook omdat Assange zich volgens Ecuador niet erg netjes gedroeg. Hij zou skateboarden door de gang, de kattenbak niet verschonen en ook zichzelf niet altijd even goed verzorgen. Bovendien bleef Assange zich vanuit zijn ballingsoord met allerlei geopolitieke kwesties bemoeien, waarbij WikiLeaks steeds meer naar kringen van extreem-rechtse complotdenkers opschoof. Vorig jaar werd enige tijd zijn internet afgesloten. Ook werden rechtszaken gevoerd over de huisregels.

De regering-Moreno ondernam meerdere pogingen Assange te lozen. Eind 2017 gaf ze hem zelfs de Ecuadoriaanse nationaliteit in een mislukte poging hem tot diplomaat om te dopen en zo onschendbaar naar, bijvoorbeeld, Moskou te laten reizen. Daar zit al een andere wereldberoemde klokkenluider op de vlucht voor Amerikaanse autoriteiten: Edward Snowden, de onthuller van NSA-geheimen. Hij noemde de aanhouding van de „publicist” Assange donderdag in een tweet „een zwarte dag voor de persvrijheid”.

4. Waarom is hij er nu uitgezet?

Ecuador heeft Assange alsnog overgedragen aan de Britse autoriteiten, omdat president Moreno hem ervan beschuldigt achter een hack van hem en zijn gezin te zitten. Begin maart werd een lading e-mails, documenten en foto’s op het web gepubliceerd afkomstig van de telefoons en tablets van Moreno en zijn vrouw en dochters. Deze zogenoemde INA Papers zouden onthullen dat Moreno zich liet omkopen door een Chinese dambouwer en dit geld offshore wegsluisde. Justitie in Ecuador heeft op verzoek van de oppositie inmiddels een vooronderzoek geopend naar die aantijgingen.

Lees ook dit artikel over de verzuurde relatie tussen Assange en Ecuador

Moreno spreekt van een campagne om zijn regering te destabiliseren. Hierbij zou Assange samenwerken met ex-president Correa en de socialistische Venezolaanse leider Maduro. Hij voert hiervoor geen bewijzen aan. Volgens WikiLeaks wil de president met het opheffen van het ambassade-asiel alleen maar een rookgordijn optrekken.

5. Wat hangt Assange nu boven het hoofd?

De aanklachten in Zweden zijn inmiddels al verjaard of vervallen. Maar de Britten hadden nog een arrestatiebevel tegen Assange lopen omdat hij met zijn vlucht naar de ambassade de voorwaarden van zijn borgtocht schond. Dit is geen heel zwaar vergrijp.

De grote vraag is vooral of hij, zoals hij voor zijn vlucht vreesde, uitgeleverd wordt aan de VS. De Amerikanen hebben daar al om verzocht, meldden de Britse autoriteiten donderdag. De Britse premier May „verwelkomde” de arrestatie en zei dat het nu „een kwestie voor de rechters” is en dat „niemand boven de wet staat”. Donderdag werd Assange al gelijk voorgeleid.

Sinds 2012 gaat het gerucht dat er in de VS een verzegelde aanklacht tegen Assange bestaat, die pas openbaar zou worden zodra hij opgepakt is. Eind 2018 leek het bestaan van die geheime tenlastelegging per ongeluk uit te lekken door onhandig knip-en-plak-werk met een ander, niet-gerelateerd rechtbankdocument.

6. Welk lot zou hem in de VS wachten?

Dat hangt af van de tenlasteleggingen die nu volgen. De bron van de eerste WikiLeaks-onthullingen, de soldaat eerste klas Chelsea Manning, kreeg van een krijgsraad 35 jaar cel. President Obama verlaagde die straf.

Donderdag meldde de openbaar aanklager in Virginia dat hij Assange’ uitlevering heeft gevraagd wegens het samenzweren met Manning bij het inbreken op een overheidscomputer. De maximumstraf voor dit federale misdrijf staat op vijf jaar.

Een proces van Assange in de VS zou ook politiek brisant zijn. WikiLeaks speelde een belangrijke rol in de door president Trump gewonnen verkiezingsrace van 2016. De site onthulde tienduizenden e-mails van de Democratische Partij en van de omstreden privéserver van Trumps tegenstander Hillary Clinton. Deze correspondentie werd buitgemaakt door Russische hackers, concludeerde vorige maand ook speciaal aanklager Robert Mueller, die de Russische inmenging in de race van 2016 onderzocht.

Mueller vond geen bewijzen dat over deze hacks afstemming met Trumps campagneteam plaatsvond. Maar hij klaagde wel onder anderen Trumps vertrouweling Roger Stone aan, die contact onderhield met WikiLeaks. Stone moet later dit jaar terechtstaan omdat hij hierover mogelijk valse getuigenissen aflegde.

Ook Trumps zoon Don Jr. had in de slotweken van de campagne via (later uitgelekte) privéberichten contact met het Twitter-account van WikiLeaks. Na Trumps verkiezing suggereerden de klokkenluiders via dat account aan Trump jr. dat diens vader aan de Australische regering zou kunnen voorstellen Assange tot haar ambassadeur in Washington te benoemen.