Gevecht om rapport van Mueller barst pas net los

Rusland-onderzoek De Amerikaanse justitieminister Barr belooft „binnen een week” het eindrapport van het Rusland-onderzoek openbaar te maken. Hoeveel gaat hij voor die tijd weglakken?

Betogers voor het Witte Huis, vorige week, die minister van Justitie Barr oproepen het Mueller-rapport onmiddellijk vrij te geven.
Betogers voor het Witte Huis, vorige week, die minister van Justitie Barr oproepen het Mueller-rapport onmiddellijk vrij te geven. Foto Yuri Gripas/Reuters

Is William Barr een gluiperd? Dat is onparlementair gesteld de vraag waarop een antwoord moet komen, nu de Amerikaanse minister van Justitie een dezer dagen een geredigeerde versie van het eindrapport van speciaal aanklager Robert Mueller openbaar zal maken.

In maart stuurde Barr al een brief naar het Congres waarin hij het bijna 400 pagina’s tellende rapport op vier kantjes samenvatte. Hierin schreef hij dat Mueller niet had kunnen vaststellen dat Trump of iemand uit zijn staf zich schuldig heeft gemaakt aan samenzwering met de Russen. En dat Mueller niet kon concluderen of Trumps gedrag neerkwam op belemmering van de rechtsgang. Barr voegde eraan toe dat hij had besloten dat de president hiervoor niet vervolgd hoeft te worden.

Het stelde Trump de afgelopen weken in staat zich tot winnaar uit te roepen: „Volledig vrijgepleit.” Hij greep Barrs samenvatting aan om nogmaals te onderstrepen dat het hele onderzoek „een heksenjacht” van zijn tegenstanders was, aangevuurd door „de nepnieuwsmedia”.

Lees ook dit hoofdartikel: Geen samenspanning Trump/Kremlin is goed nieuws voor VS

Democraten eisen hele rapport

De Democraten in het Congres pogen sindsdien met alle macht op die eerste, zo bepalende beeldvorming in te breken. Dit doen ze door van Barr maximale transparantie te eisen. Want willen ze weten: hoe kwam de minister tot deze voor Trump zo gunstige conclusies? De Democraten willen dat hij onverwijld het rapport volledig openbaar maakt. Alleen zo kan de volksvertegenwoordiging beoordelen of de bewijzen die Mueller vond voor belemmering van de rechtsgang, wel of niet hard genoeg zijn voor strafrechtelijke vervolging, dan wel voor een impeachment-procedure.

Dit is het gevecht van de afgelopen weken geweest, en dit is het gevecht dat nog wel even zal duren. Terwijl de president de afgelopen weken zijn zegetocht maakte, bleven de Democraten op allerlei manieren aandringen op een ongecensureerd rapport. En niet alleen zij: een lobbyorganisatie voor de vrijheid van meningsuiting probeerde via de rechter publicatie van het rapport af te dwingen – vergeefs. Dinsdag wees de rechter het verzoek af.

Vier kleuren lak in het rapport

Welke positie neemt minister Barr in bij dit conflict? Woensdag baarde hij opzien door in de Senaat zijn vermoeden te delen dat Trumps team onder de regering-Obama „bespioneerd werd”. Hij wil uitsluiten dat „staatsmacht misbruikt is”, maar komt zo ook tegemoet aan Trumps kritiek dat het onderzoek een „heksenjacht” was. De president zei woensdag dat Barr op zijn verzoek de „poging tot staatsgreep” onderzoekt.

Toen Barr in januari in de Senaat werd gehoord voor zijn benoeming, beloofde hij „zoveel als de regels hem toelieten” te openbaren van Muellers eindrapport. Het Amerikaanse volk had het recht, vond Barr, zelf kennis te nemen van de resultaten van Muellers onderzoek, dat bijna twee jaar in beslag nam.

Dinsdag werd Barr opnieuw ondervraagd, nu in het Huis van Afgevaardigden. Daar zei hij tegen de Democratische afgevaardigden die aandrongen op publicatie van het hele rapport: „U zult moeten erkennen dat ik werk aan de hand van regels die in elkaar zijn gezet door de regering-Clinton en die geen mogelijkheid bieden het rapport openbaar te maken.”

Dat was een steek naar de Democraten: jullie eigen president heeft destijds besloten dat rapporten van de speciaal aanklagers niet openbaar kunnen worden gemaakt. Maar, zei Barr erbij: „Ik koers op mijn eigen kompas en ik doe mijn best zoveel mogelijk openbaar te maken.” Dit is waarom de Democraten hem schijnheilig vinden.

Dinsdag zegde Barr toe dat het rapport „binnen een week” naar buiten zal komen. Hij werkt samen met Mueller aan de doorhalingen die, volgens hem, door wet- en regelgeving worden gedicteerd. Vier categorieën heeft Barr hiervoor opgesteld van informatie die niet mag worden vrijgegeven. Zaken die zijn voorgelegd aan een grand jury, geheime informatie, zaken die met nog lopende rechtszaken kunnen interfereren en „informatie die onnodig inbreuk zou maken op de privacy en reputatie van derden die zijdelings in het onderzoek zijn betrokken”.

Lees ook dit profiel van Robert Mueller: onverstoorbaar, nauwgezet en altijd discreet

Er zijn intussen veel artikelen verschenen over de vraag of deze criteria categorisch tot aflakken van passages in het Mueller-rapport moeten leiden. Informatie uit de eerste categorie kan worden gedeeld als de rechter een verzoek daarom inwilligt – Barr heeft zo’n verzoek niet gedaan. De laatste categorie is zo ruim gesteld, dat hier misschien wel iedereen onder kan vallen die niet de afgelopen jaren door Mueller is gedagvaard, zoals de kinderen van president Trump en hun echtelijke aanhang.

Barr kondigde aan dat hij informatie zal weglakken met verschillende kleuren, waarbij elke kleur voor een van de categorieën staat.

Barr is ‘meer Trumps advocaat’

In het Huis veegde de minister de vragen van Democraten een voor een van tafel. Charlie Crist, een Democraat uit Florida, vroeg Barr naar berichtgeving uit The New York Times. Die krant berichtte vorige week dat leden van het Mueller-team zich bekocht voelen door het summiere extract dat Barr van hun rapport had getrokken in zijn brief aan het Congres. „Ik denk dat zij hadden gewild dat ik meer bekend had gemaakt”, zei Barr. „Maar ik wilde dat niet. Ik was niet geïnteresseerd in een samenvatting. Ik wilde alleen de belangrijkste conclusies noteren en dan doorwerken tot het hele rapport naar buiten kan.”

Barr ontweek de vraag van Nita Lowey, Democraat uit New York, die vroeg of de minister het Witte Huis had ingelicht over het rapport – en dan uitgebreider dan in zijn brief van 24 maart. Het zal de Democraten sterken in hun verdenking dat Barr „meer optreedt als de advocaat van president Trump dan als de hoogste man op Justitie, die het Amerikaanse volk dient”, zoals Democraat Jerrold Nadler zei.