Opinie

‘CO2-neutraal’ tanken

Christiaan Weijts

‘En als hoofdgerecht voor u de kalfsoesters in parmaham. Waarbij ik u graag wijs op de mogelijkheid om per gram gebruikt vlees één eurocent over te laten maken naar Stichting Wakker Dier. Zo kunt u bij ons… dierenleedneutraal dineren!”

Bij Shell kun je vanaf komende week voor één vrijwillige cent per liter ‘CO2-neutraal’ tanken. Zoals energiebedrijven groencertificaten kopen uit het buitenland waarmee ze ‘groene stroom’ uit onze stopcontacten toveren tegen een meerprijs. Zoals je vliegtuigstoel ineens van kleur verschiet als je een tientje overmaakt voor herbebossingsprojecten in Bolivia of Oeganda. Shell gaat van onze centen bomen planten in Indonesië en Peru.

Waar zouden we zijn zonder die ontwikkelingslanden? Niet in een Balinese strandstoel of een Tiroolse après-skibar. Niet met een onbezoedeld gemoed althans.

Dat centenplan klinkt meer als een stiekem aan de pomp gefilmd gedragswetenschappelijk experiment. Wat voor figuren betalen er? Spreken klanten elkaar er op aan? Ik vrees dat ik precies tot de doelgroep behoor. Te arm voor een Tesla, te rijk om die opcenten met goed fatsoen op zak te houden. („Nee dank u, mij smaakt het stukken beter mét dierenleed.”)

Mijn hypothese: hoe verder deze vrijwillige compensatie-economie oprukt, hoe dieper de nieuwe kloof zal worden tussen de vervuilende armen en de rijken die hun uitstoot afkopen. Kiloknaller versus bio-keurslager. Duurzaam maatpak versus Primark. (‘Nieuw! Voor één cent per artikel bevrijden we een meisje uit een Bengaals naaiatelier. Kindneutraal shoppen!’) En daar komt het morele superioriteitsgevoel van de compenseerders nog bovenop.

Je leest uiteenlopende berekeningen over de effectiviteit van die ene Shell-cent. Ik denk: als het echt zo weinig zou kosten om de aarde te redden, hoe moeten we dan oordelen over die multinationals die nalaten om dit uit eigen beweging, uit hun eigen krankzinnige winsten te doen? Die moeten dan toch onmiddellijk naar een tribunaal dat veel strenger is dan dat van de klimaatzaak van Milieudefensie?

Maar natuurlijk is die cent niet effectief. Zelfs als het CO2-sommetje onderaan de streep zou kloppen, houdt die de verslaving aan fossiele brandstof in stand. Feitelijk zegt Shell: „Voor één cent extra per sigaret – die gaat naar het Longfonds – rookt u bij ons… gezondheidsneutraal!”

Door te doen alsof je met compensatie de gevolgen van fossiele brandstof neutraliseert, houd je het huidige systeem in stand, en stel je de noodzaak tot een echte collectieve omslag uit.

Wat je wilt is dat we van het roken af gaan. Dat ook ik voor een normale tweedehandsprijs een elektrisch autootje kan kopen. Shell noemt dit een tijdelijke maatregel, voor zolang dat nog niet zo is. Een nicotinepleistertje, uitgedeeld door een tabaksfabrikant.

Christiaan Weijts vervangt vandaag Tom-Jan Meeus.