Britten krijgen uitstel: 31 oktober

Brexit De Europese regeringsleiders geven Theresa May nog een half jaar om op een ordelijke manier de Europese Unie te verlaten.

Tot uiterlijk 31 oktober krijgen de Britten de tijd hun vertrek uit de Europese Unie op een ordelijke manier te organiseren. Op een ingelaste Brexit-top in Brussel besloten de EU-leiders woensdagnacht de Britse premier Theresa May deze extra tijd te gunnen. Het wordt een Halloween-Brexit, schreven Britse media meteen.

Maar eerder dan 31 oktober mag ook: zodra de Britten er klaar voor zijn, kunnen ze vanaf nu de Unie uit. Dat was de boodschap die May graag mee naar huis neemt. Daar zal zij de kritische Britten moeten overtuigen dat ze niet weer een vernedering in Brussel heeft geslikt. Eerder sloot ze langer uitstel dan tot 30 juni uit. „Dit besluit maakt vertrek op uiterlijk 30 juni mogelijk”, verdedigde ze zich vannacht.

Hiermee is een No Deal-Brexit komende vrijdag voorkomen – maar nog steeds niet helemaal uitgesloten. Als de Britten niet voor 22 mei instemmen met het uittredingsakkoord en ook niet meedoen aan de Europese verkiezingen op 23 mei, moeten ze op 1 juni uit de EU vertrekken. Woensdag bleek echter hoeveel alle landen eraan gelegen is dat te voorkomen.

Dat leidde er uiteindelijk toe dat de EU27 nauwelijks extra voorwaarden aan May oplegden voor een langer lidmaatschap. Ze spraken alleen af, op nadrukkelijk Frans verzoek, dat in juni wordt gekeken of de Britten de EU niet van binnenuit dwarszitten, door veto’s uit te spreken of belangrijke EU-besluiten te frustreren.

May wil vertrek vóór 23 mei

Als het aan May ligt, komt het niet zover. Zij onderstreepte woensdag in Brussel dat zij de onderhandelingen met Labour wil afronden vóór 23 mei. Dan hoeven de Britten niet mee te doen aan Europese verkiezingen die haar partij naar verwachting een groot verlies zullen bezorgen.

EU-leiders hebben er weinig vertrouwen in dat er voor die tijd een akkoord tussen May en Labour ligt. Daarom wilden ze een langer uitstel – met de optie van een eerder vertrek. Vooraf stelde EU-president Donald Tusk uitstel met maximaal een jaar voor. Het probleem om tot een akkoord te komen bleek woensdag nu eens niet bij Theresa May te liggen. De lastigste leider was er dit keer een van de overblijvende 27: de Franse president Emmanuel Macron doorbrak nadrukkelijk de twee jaar durende eensgezindheid in de EU. Alleen de Franse president Emmanuel Macron lag dwars.

Vlak voor het begin van de top had Angela Merkel hem al apart genomen. Hoe zullen we over tien jaar terugkijken op dit historische vertrek van een lidstaat uit de EU, had ze eerder op de dag al in Duitsland gezegd. Hebben we dan genoeg geduld gehad?

Macron ging er hard in. „Ik kom met heel veel ongeduld naar May luisteren”, zei hij. Hij koerste op een nieuwe snelle deadline voor de Britten, om de druk erop te houden. Macron wilde hoe dan ook voorkomen dat „de Britse crisis geïmporteerd wordt in de Europese Unie”, zei een medewerker van hem.

Toen hij om half twaalf ’s avonds als uiterste deadline 30 juni eiste - ,, en geen dag later!”- dreigde escalatie. Elk uitstel van Brexit vraagt om unanieme instemming van alle landen. Frankrijk kon in zijn eentje alles ophouden, hoe geërgerd de anderen ook waren. EU-president Tusk schorste. „Dit is slecht nieuws”, zuchtte een diplomaat. „Dit gaat heel laat worden”.

Macron kreeg geen steun voor zijn waarschuwing tegen een Britse gijzeling van de EU. Sommige leiders vreesden wel dat de Britse belofte, dat het VK zich coöperatief zal opstellen zolang het lid is van de EU, weinig zal voorstellen wanneer ze als premier zou worden opgevolgd door een harde Brexiteer, type Boris Johnson.

Macron vond dat niet genoeg, maar accepteerde uiteindelijk een compromis. Het uitstel van Brexit werd geen jaar maar zes maanden. Na afloop verdedigde hij die datum als een harde deadline. „Dan treedt er nieuwe Europese Commissie aan en begint een nieuwe cyclus in de EU.”

Bij andere landen klonk na de top irritatie over het optreden van de Franse president. Volgens premier Rutte was op de top „het van-de-klif-afduw-moment afgewend”. Tusk smeekte de Britten: „Alsjeblieft, verspeel je tijd niet weer.”