‘Er vindt een revolutie plaats, slapen komt later’

Solafa Saad Vanuit haar flatwoning in Leiderdorp stuurt politiek activist Solafa Saad protesten aan in Soedan. „Ik denk dat alle Soedanezen in de wereld nu niet kunnen eten en slapen van de spanning.”

Foto Roger Cremers

Ping. Het is het zoveelste whatsappbericht vandaag. Solafa Saad, 28, zit aan een klein vierkant tafeltje in haar flatwoning in Leiderdorp. Vanuit hier bestuurt de politiek activist protesten in Soedan, meer dan vierduizend kilometer verderop. „Mijn hersenen gaan zo uitvallen”, zegt ze. Na iedere zes uur sluit ze – op de bank, naast de oplader – even haar ogen. Tot ze weer een bericht krijgt.

Ping.

Saad heeft al drie nachten niet geslapen. „Er vindt een revolutie plaats in Soedan”, zegt ze, „slapen komt later.”

Ping.

Sinds december eisen Soedanezen het aftreden van president Omar al-Bashir, de generaal die al dertig jaar aan de macht is. De economie van Soedan is al een tijdje ingestort: voedsel wordt steeds duurder.

Afgelopen weekend ontvlamde er iets en sindsdien wordt het protest groter en groter. De regering schiet op demonstranten, maar de betogers lijken de angst voorbij, zegt Saad. Op donderdagochtend heeft een nog groter deel van het leger zich achter hen geschaard.

Lees ook: Na drie maanden rellen grijpt leger van Soedan in

Ze draagt een shirt met het woord freedom en grote houten oorbellen met daarop in het Arabisch de tekst: ‘Die ziel moet vallen’. Die ziel dat is Bashir; het is de leus van hun beweging.

Tienduizenden betogers verzamelen zich nu al vijf dagen en nachten bij het legerhoofdkwartier in hoofdstad Khartoum, waar de ambtswoning van Bashir gevestigd is. Er zijn opvallend veel vrouwen bij, veelal jonge studenten maar ook oudere vrouwen, moeders. Volgens de BBC is zelfs tweederde van de demonstranten vrouw. Ze moedigen soldaten aan zich tegen de president te keren, soms met succes. Er is nu een breed front tegen de generaal die zelf in 1989 door een coup de macht greep.

Ongekend, zegt Saad. „Zóveel mensen van alle leeftijden, daar hebben we jaren voor gevochten.” En logisch dat het om zoveel vrouwen gaat. „Zij hebben het meest te lijden onder de islamitische fundamentalisten. Soedanese vrouwen willen geen tweederangsburgers meer zijn.”

Politiek asiel

Saad is een bekende politiek activist in Soedan. Twee jaar geleden kwam ze naar Nederland voor studie en kreeg hier politiek asiel. Ze is in Soedan tien keer opgepakt, soms zat ze een paar weken vast, dan weer een aantal maanden. Haar studie liep steeds vertraging op.

In 2012 richtte ze Sharee El Hawadith op, een organisatie die dekens uitdeelt aan Soedanese daklozen en ander maatschappelijk werk doet.

Inmiddels is Saads organisatie, die ook strijdt voor vrouwenrechten, uitgegroeid tot een van Soedans belangrijkste bewegingen tegen president Bashir.

Vanuit haar woonkamer op twee hoog achter, coördineert Saad 17 whatsappgroepen en drie facebookgroepen. Honderden mensen zijn dag en nacht in de groepen actief.

Ze pakt haar iPhone en klikt op een Facebook-notificatie. „In deze groep zegt iemand dat er in het ziekenhuis bloed nodig is; bloedgroep O-negatief.” Sinds zaterdag zijn er 153 mensen gewond geraakt bij de protesten. Dat bericht deelt Saad weer in een andere groep met mensen die willen helpen. „Iemand gaat zo naar het ziekenhuis om bloed af te geven.”

Ping.

Saad brengt mensen die al dagenlang bij de ambtswoning van Bashir bivakkeren, in contact met Soedanezen in de rest van het land en ook met de diaspora in Nederland, het Verenigd Koninkrijk en Canada. In Khartoum is het overdag meer dan veertig graden. Mensen hebben water, voedsel en medicijnen nodig, zegt ze. Per dag zamelt Saad via via zo’n 500 euro in die ze naar Soedan stuurt.

Mensen staan te trappelen om een bijdrage te leveren aan wat al ‘een revolutie’ wordt genoemd. „Ik denk dat alle Soedanezen in de wereld nu niet kunnen eten en slapen van de spanning.” De kans dat Bashir de komende dagen of weken opstapt, neemt met de dag toe, zegt Saad. Ze vindt het frustrerend dat ze nu niet in Khartoum staat mee te schreeuwen en de euforie voelt van de betogers op straat. Maar: „Vanuit Leiderdorp heb ik veel meer invloed.” Ze heeft stabiel internet, kan iedereen zonder problemen bellen en het nieuws bijhouden. Saad belt met Eman Omar, een ingenieur die al dagenlang voor het huis van Bashir zit. Ze vraagt haar naar het laatste dodental van die dag: „Twee”, krijgt ze te horen. Op de achtergrond een joelende menigte.

Toch klinkt Omar enthousiast. „Er zijn vandaag heel veel tieners bijgekomen”, zegt de 29-jarige vrouw, „in het deel waar ik zit ben ik een van de oudsten.” Ze ziet ook veel families met kleine kinderen. „De protesten beginnen een familie-uitje te worden. Vanuit alle lagen in de samenleving hebben ze nu vertrouwen in ons doel Bashir omver te werpen. Het is ongelofelijk wat hier gebeurt.”

Ping.

Nog een voordeel aan Leiderdorp is dat Saad hier veilig is. Een revolutie is niet alleen opwindend. De politie schiet op demonstranten met echte en rubberen kogels. Dit weekend is haar vriend Ahmed gedood bij de protesten. Ook is een van haar beste vriendinnen opgepakt, zo’n 2.500 mensen zitten vast. Uit solidariteit met de vrouwen die vastzitten, heeft Saad haar haren kort geknipt. „Het eerste wat ze doen na je arrestatie is je haar afscheren”, zegt ze. „Het is een manier om vrouwen te onteren, je haren bepalen je schoonheid.”

Nieuwe mentaliteit

Sinds december ondergaat Soedan, dat onder Bashir conservatiever en intoleranter werd, een mentaliteitsverandering, zegt Saad. Toen de protesten begonnen waren het veelal mannen die de straat op gingen. „Op sociale media vroegen ze of vrouwen hen kwamen aanmoedigen.” De vrouwen waren beledigd en sloten zich aan bij de betogingen. „Nu realiseren mannen zich dat vrouwen ook traangasbommen terug durven te gooien naar de politie.”

De laatste jaren is Soedan conservatiever geworden, zegt Saad. Het land leunt meer op de Arabische wereld en minder op de Afrikaanse. President Bashir werd eerst een bondgenoot van Turkije en Iran en nu steeds meer die van het nog strengere Saoedi-Arabië.

De verschillen tussen Zuid-Soedan, waar Saad geboren is, en Soedan waar Saad vanaf haar zestiende voor studie naartoe vertrok, zijn hierdoor groter geworden. Saad werd op haar eerste dag op de universiteit al tegengehouden door beveiligers van de campus. „Ik moest terug naar huis om mijn hoofddoek om te doen en een andere trui aan te trekken – je kon mijn polsen zien.” Argeloos keek ze om zich heen: ze was de enige vrouw zonder hoofddoek. Khartoum, het centrum van de macht, was veel conservatiever dan ze heel haar leven dacht.

De laatste jaren is de maat voor veel vrouwen vol, ze worden meer dan vroeger aangesproken door de politie, zegt Saad. „Je hoofddoek zit niet goed, je broek is te strak. Ze proberen vrouwen te weren uit het openbare leven. De politie kijkt ons aan alsof we stukken vuil zijn.” Er circuleren beelden van vrouwen die zweepslagen krijgen van de politie. Tegelijkertijd worden Soedanese vrouwen zelf juist liberaler, zegt Saad. Ze willen weten waarom ze minder betaald krijgen dan hun mannelijke collega’s. Ze volgen de wereldwijde #MeToo-discussies, ze zien dat het nut heeft om over de ongelijke positie van vrouwen te praten. De laatste reden dat vrouwen het protest aanvoeren is armoede. „Moeders weten als geen ander hoe het is om te weinig eten te hebben voor hun kind.”

Volgens Saad lijdt iedereen onder Bashirs corruptie, ook de kinderen van de militairen die nu nog achter hem staan. Dat verklaart ook het succes van de protestbeweging in Khartoum. „Wij weten dat Bashir weggaat”, zegt ze, de vraag is alleen wanneer.” Op donderdagochtend krijgt Saad afwachtende berichten, zegt ze telefonisch.

De betogers blijven op straat. De vakbonden van artsen en advocaten die het protest leiden, hebben een transitieperiode van vier jaar voorgesteld. Ze eisen dat het hele regime weggaat, niet alleen Bashir.

Pas dan, zegt Saad, mag ze van zichzelf weer slapen.

Dit artikel is geactualiseerd op 11-04-2019 om 12.20 uur.