Westen vreest dat inlichtingen via Wenen in Moskou belanden

De pro-Russische regeringspartij FPÖ in Oostenrijk bemoeit zich met de inlichtingendienst. Gevolg is dat Westerse diensten nu minder informatie delen met hun Oostenrijkse collega’s.

De Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken Herbert Kickl spreekt de pers toe.
De Oostenrijkse minister van Binnenlandse Zaken Herbert Kickl spreekt de pers toe. Foto Florian Wieser/EPA

In november 2018 publiceerde het Oostenrijkse blad Falter een geheim document van een Finse veiligheidsdienst. Daarin vragen de Finnen Europese collega’s om achtergrondinformatie over „een Russische diplomaat die Finland binnenkomt”. Dit verzoek was aan alle Europese veiligheidsdiensten gericht - „behalve BVT Wenen”.

Het nieuws dat de Nederlandse AIVD nog maar spaarzaam gevoelige informatie met deze Oostenrijkse Bundesamt für Verfassiungsschutz und Terrorismusbekämpfung (BVT) zou delen, zoals de Oostenrijkse krant Der Standard eerder deze week meldde, komt niet uit de lucht vallen. Net als de Finse, Britse en voorzover bekend ook Duitse veiligheidsdiensten vreest de AIVD dat bepaalde gevoelige informatie in Russische handen valt. De BVT ressorteert onder het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken. Sinds eind 2017 zwaait Herbert Kickl, partij-ideoloog van de extreemrechtse FPÖ, daar de scepter. De FPÖ tekende eind 2016 een vriendschapsverdrag met de partij van de Russische president Poetin, Verenigd Rusland. Partijbons Sergey Zheleznyak verklaarde toen: „We moeten de banden tussen onze partijen en landen versterken, ook op het gebied van internationale veiligheid.”

Lees ook deze column van Caroline de Gruyter over de Oostenrijkse kanselier Kurz die rode lijnen overschrijdt

Grote schoonmaak

Of dit gebeurt, is moeilijk te zeggen. Wat wel steeds duidelijker wordt, is dat minister Kickl sinds zijn aantreden grote schoonmaak houdt bij de BVT. De BVT houdt moslimextremisten in de gaten (vooral geradicaliseerde Tsjetsjenen, waar andere EU-landen minder over weten), en volgt neonazi’s en extreemrechtse militanten zoals de Identitairen, van wie sommigen banden hebben met Rusland en met FPÖ-leden tot in de partijtop. In februari 2018 liet Kickl de politie, die ook aan hem rapporteert, invallen doen in kantoren en huizen van een aantal BVT-medewerkers, onder wie directeur Peter Gridling. De BVT’ers zouden gevoelige informatie mee naar huis hebben genomen. Kickl zette Gridling daarna op nonactief. Bij de razzia’s werden veel dossiers over extreemrechts meegenomen. Wachtwoorden van de verantwoordelijke onderzoeker naar extreemrechtse militanten, Sibylle G., werden geconfisqueerd. Deze dossiers, die informatie bevatten die was aangeleverd door buitenlandse veiligheidsdiensten, zijn niet terugbezorgd.

Gridling stapte naar de rechter, die de invallen illegaal verklaarde en hem op zijn post terugzette. Deze gang van zaken leidde tot een parlementair enquête. Elke week worden daar hoorzittingen gehouden, waarbij duidelijk wordt hoezeer de FPÖ zijn greep op de BVT verstevigt, door politieke benoemingen en oekazes. Hetzelfde gebeurt in andere departementen die door de FPÖ gerund worden, zoals Defensie. Bij het leger werden vorig jaar beperkingen voor Identitaire soldaten opgeheven.

Lees ook: Luistert Poetin mee via Wenen?

Moeilijk parket

Die politieke ingrepen brengen de Oostenrijkse veiligheidsdienst internationaal in een moeilijk parket. Peter Gridling, die persoonlijk investeerde in Europese samenwerking, ondervindt dat aan den lijve. Oostenrijk zit in de Club van Bern, waar EU-landen, Zwitserland en Noorwegen informatie uitwisselen. Na de razzia’s bood hij verontruste Europese collega’s aan tijdelijk uit bepaalde werkgroepen te stappen, om hen niet in een moeilijk parket te brengen. Angela Merkel zou vorig jaar tegen kanselier Sebastian Kurz gezegd hebben dat ze vreest dat de FPÖ informatie doorspeelt aan Rusland – en zo Duitse bronnen in gevaar brengt. Nederland en Groot-Brittannië, die na het neerschieten van de MH17 en de vergiftiging van Sergey Skripal gecompliceerde relaties hebben met Moskou, vrezen hetzelfde. Luitenant-kolonel Tom Tugendhat, de conservatieve voorzitter van de Foreign Affairs Committee van het Britse Lagerhuis, zei laatst tegen het blad Profil dat het „lastig is om het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken welwillend tegemoet te treden, als het door een FPÖ’er wordt gerund.”

Dat buitenlandse diensten minder scheutig zijn met informatie aan de BVT bleek onlangs, toen Oostenrijkse kranten foto’s publiceerden van de moordenaar van Christchurch op bezoek bij de Identitairen. De BVT had er vrijwel geen informatie over.

Onder Europese druk lijkt Wenen te beseffen dat binnenlandse en Europese veiligheid tegenwoordig in elkaar overlopen. Kanselier Kurz kondigde afgelopen weekend aan dat de BVT vanaf nu aan hem moet rapporteren. Het leger stelt opnieuw beperkingen tegen Identitairen in. En de politie deed deze week eindelijk huiszoekingen bij 32 neonazi’s die vorig jaar een festival hadden georganiseerd. Ze nam legio wapens in beslag.