NS verovert weer een stuk Brits spoor

Spoor NS-dochter Abellio gaat het spoorvervoer in een regio boven Londen verzorgen. Dat kost 700 miljoen euro en dat roept vragen op.

Foto Chris Ratcliffe/Bloomberg

Gloednieuwe treinen, meer zitplaatsen, kortere reistijden. Meer parkeerplaatsen bij de stations, soepele terugbetaling bij vertraging. En natuurlijk gratis wifi in de trein.

Forensen tussen Nottingham en Londen, en alle andere treinreizigers ten noordwesten van Londen, zullen er een extra pint op hebben gedronken. Vanaf augustus is hun treinreis een feestje, als we het persbericht van het Britse ministerie van Transport mogen geloven. Minister Chris Grayling maakte woensdag bekend dat het spoorvervoer in de regio East Midlands de komende acht jaar wordt verzorgd door Abellio, een volledige dochter van NS. Alles wordt beter.

Abellio UK won de aanbesteding van de relatief bescheiden concessie met de toezegging om 700 miljoen euro te investeren. Hoe verhoudt dat bedrag zich tot de investeringsgrens van 500 miljoen euro die de minister van Financiën, enig aandeelhouder van NS namens de staat, aan buitenlandse activiteiten van NS stelt? En is de Britse expansie van NS wel verantwoord?

NS: ervaring uit Duitsland en VK komt Nederlandse dienstverlening ten goede

Voor Abellio is East Midlands de vijfde spoorconcessie in het Verenigd Koninkrijk, naast acht concessies in Duitsland. Abellio UK verzorgt al het spoorvervoer in Schotland (ScotRail), de regio ten noordoosten van Londen (Greater Anglia), de omgeving van Birmingham (West Midlands) en de omgeving van Liverpool (Merseyrail). Ruim 14.000 werknemers van Abellio UK zorgden vorig jaar voor een omzet van 2,6 miljard euro en een winst van 26,2 miljoen euro. Greater Anglia en ScotRail leden verlies.

Sinds de privatisering van de Britse spoorwegen in de jaren negentig dingen private partijen per regio naar de vergunning om het vervoer te verzorgen. Landelijk zijn er 23 spoorconcessies, waarvan er 17 worden toegewezen door het ministerie van Transport en zes door regionale autoriteiten. ScotRail en Merseyrail vallen in de laatste categorie.

Er is veel onvrede over het Britse spoor, zowel bij de overheid als bij consumenten. De prijzen zijn hoog, de punctualiteit is laag. Spoorbeheerder Network Rail, sinds 2013 weer staatseigendom, functioneert matig. De lappendeken aan vervoerders staat eenduidig beleid in de weg. Eind dit jaar komt de regering met een nationale evaluatie van het spoor, die moet leiden tot een grondige hervorming in de komende jaren. En dan is er nog de Brexit. Import van treinen en onderdelen wordt moeilijker, economische groei remt mogelijk af.

Europese spoormarkt

NS opereert dus in een lastige markt. De buitenlandse avonturen zijn omstreden. Zorg eerst maar dat de hogesnelheidslijn in Nederland goed functioneert, zeggen politici en vakbonden. Volgens NS komt de kennis en ervaring uit Duitsland en het VK de dienstverlening in Nederland ten goede. Door mee te doen aan aanbestedingen bereidt NS zich bovendien voor op verdere liberalisering van de Europese spoormarkt.

Voormalig minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem wilde de financiële risico’s van de buitenlandse activiteiten van NS beperken. Begin 2017 liet hij de Tweede Kamer weten dat hij grenzen had gesteld. NS mag maximaal 500 miljoen euro in Abellio investeren. Daarnaast mag NS maximaal 500 miljoen euro lenen aan Abellio UK omdat de Britse autoriteiten een garantie van de moedermaatschappij eisen.

Dat Abellio UK 700 miljoen euro in de nieuwe concessie investeert, lijkt in strijd met de afspraak tussen NS en Financiën. Nee, zegt Bert Groenewegen, financieel directeur van NS. „Er wordt geen beroep gedaan op het eigen vermogen van Abellio UK of van NS. Wij leasen de nieuwe treinen voor de periode van de concessie en betalen daarvoor jaarlijks een bedrag aan de eigenaar van de treinen. Na afloop van de concessieperiode gaan ze naar een andere vervoerder. NS geeft wel een garantie van 112 miljoen pond omdat het Britse ministerie dat eist, plus een lening van 18 miljoen pond als startkapitaal voor deze concessie. Dat bedrag valt binnen de afspraak met Financiën.”

Volgens NS is de constructie zorgvuldig besproken met en goedgekeurd door Financiën. Het ministerie „heeft geen toevoegingen” aan de uitleg van NS, meldt een woordvoerder.

Tekst loopt door onder de kaart:

Verliespost

NS voert moeizame onderhandelingen met het Britse ministerie van Transport over een andere kwestie. Bij de concessies Greater Anglia en West Midlands geldt een clausule die de groei van het aantal banen in Londen koppelt aan de groei van het aantal treinreizigers. Hoe meer economische groei, hoe meer reizigersopbrengsten en hoe meer geld van vervoerder naar ministerie. Die koppeling geldt echter niet meer, zegt NS, bijvoorbeeld omdat mensen meer thuiswerken.

Het gevolg is dat Abellio meer moet betalen voor de concessies zonder dat er meer reizigers en inkomsten tegenover staan. Bij Greater Anglia zorgde dat al voor een verliespost van 41 miljoen euro. Om te voorkomen dat vervoerders bij financiële problemen makkelijk kunnen opstappen, eisen de Britten bij een tekort aan liquiditeit steun van de moedermaatschappij. In 2018 sluisde NS daarom 54 miljoen euro naar Abellio om Greater Anglia te kunnen behouden. Dat geld is een lening en wordt aan het einde van de concessieperiode terugbetaald, zegt Groenewegen.

Kunt u garanderen dat het treinkaartje in Nederland niet duurder wordt door de Britse avonturen van NS, vroeg het CDA eind vorig jaar aan minister Wopke Hoekstra van Financiën. Zijn antwoord: Verliezen van Abellio UK kunnen niet worden doorberekend in de prijs van Nederlandse treinkaartjes.

Lees ook: NS haalt helft van omzet uit buitenlandse activiteiten