Rond Trumps troon zit iedereen op de schopstoel

Leegloop Kirstjen Nielsen was deze week het vijftiende kabinetslid dat weg moest.

Grens van de VS met Mexico bij Calexico, in afwachting van een bezoek van Trump. Hij wil een strenger immigratiebeleid.
Grens van de VS met Mexico bij Calexico, in afwachting van een bezoek van Trump. Hij wil een strenger immigratiebeleid. Foto Guillermo Arias/AFP

‘Ik wil een hardere richting inslaan”, zei de Amerikaanse president Trump dit weekend over zijn immigratiebeleid. Deze dagen zien we de gevolgen: de verantwoordelijk minister van Binnenlandse Veiligheid en de directeur van de veiligheidsdienst werden ontslagen. De man die de president had voorgedragen als hoofd van de vreemdelingenpolitie ICE, werd vrijdag door hem ineens teruggetrokken. „Hij is een prima man”, zei de president, „maar we slaan een hardere richting in.”

Waarschijnlijk vertrekt binnenkort ook de staatssecretaris van Binnenlandse Veiligheid, want de president heeft niet haar aangesteld als tijdelijk opvolger van minister Kirstjen Nielsen, zoals de wet voorschrijft, maar Kevin McAleenan, die hiervoor hoofd van de grenspolitie was en die onlangs nog zei dat het migratiebeleid „op het punt van breken” staat.

De leegloop bij Binnenlandse Veiligheid betekent volgens Witte Huis-experts in de Amerikaanse media dat politiek adviseur Stephen Miller zijn greep op het migratiebeleid aan het verstevigen is. Miller, een van de weinige geestverwanten van Steve Bannon die het eerste jaar van de president heeft overleefd, is een havik op het gebied van immigratie en globalisering. Het ‘America First’ uit Trumps inauguratietoespraak zou uit zijn koker zijn gekomen.

Ook staan Millers „vingerafdrukken” op de ontslagbrief van minister Nielsen, zei Dan Eberhart, een doorgaans goed ingevoerde Republikeinse financier, tegen tv-zender NBC. Nielsen schreef in haar brief onder meer: „Ik hoop dat de volgende minister de steun van het parlement en de rechtbanken heeft bij het repareren van de wetgeving die het ons onmogelijk maakt de Amerikaanse grenzen compleet veilig te maken.” Dat is een standpunt dat Trump voortdurend naar voren brengt.

De geplaagde Kirstjen Nielsen is intussen al het vijftiende lid van Trumps kabinet dat is weggestuurd in de ruim twee jaar dat hij president is. President Obama had in dezelfde tijd van zijn termijn zeven kabinetsleden ontslagen, George W. Bush vier.

Nielsens opvolger is aangesteld als acting minister, interim – met de dubieuze bijklank van ‘doen alsof’. Met de aanstelling van McAleenan komt het aantal kabinetsleden met de status ‘tijdelijk’ op dit moment op drie, van de zestien. „Ik houd van acting bewindslieden”, zei Trump eerder dit jaar tegen journalisten. „Het geeft mij meer flexibiliteit.”

Sommige posten zijn al aan hun derde ambtsdrager toe, zoals Binnenlandse Veiligheid nu. In 2017 begon John Kelly op deze post, de oud-generaal die daarna overstapte naar de functie van stafchef van het Witte Huis, waar hij begin dit jaar werd ontslagen en vervangen door Mick Mulvaney, die nog altijd als interim het ambtenarenteam van de president leidt. Onder topambtenaren is het aantal tijdelijke krachten nog veel groter dan onder bewindspersonen. Belangrijke rijksorganisaties als de FEMA, de rampendienst, of de FDA, de voedsel- en medicijnenautoriteit, hebben een tijdelijk hoofd.

De tijdelijkheid kan de greep van de president op de minister of directeur in kwestie enigszins vergroten, hoewel een permanente status hem ook niet heeft verhinderd medewerkers plotsklaps de laan uit te sturen. Belangrijker is dat de president op deze manier niet afhankelijk is van de goedkeuring van de Senaat. Ministers en andere belangrijke ambtsdragers worden in de VS gehoord in de Senaat voordat hun voordracht wordt bekrachtigd. De grote groep interims betekent dat het toezicht van het parlement op de samenstelling van het kabinet afneemt.

Er kunnen verschillende redenen zijn voor Trump om de bekrachtiging in de Senaat te ontlopen. Of hij heeft domweg haast. Of hij denkt dat zijn kandidaten niet sterk genoeg zijn om door de stofkam van de Senaat te komen – zelfs al is Trumps Republikeinse Partij hier in de meerderheid.

Meteen in het begin van zijn regeerperiode kwam Trump tot een snelle reeks ontslagen en benoemingen. Dat werd toegeschreven aan zijn gebrek aan ervaring als politicus en bestuurder. Die reden kan na ruim twee jaar niet meer overtuigen. Het lijkt er eerder op dat een paar beleidsterreinen zo nauw door Trump in de gaten worden gehouden, waar hij in tweets en interviews uitspraken over doet zonder de betrokken bestuurders te raadplegen, dat de ruimte voor de bewindspersoon in kwestie heel beperkt is. Migratie, justitie, defensie – op al deze beleidsterreinen is de houdbaarheid van bestuurders zeer beperkt gebleken.