Luistert Poetin mee via Wenen?

Inlichtingendienst AIVD De AIVD deelt minder informatie met Oostenrijkse collega’s sinds de pro-Russische FPÖ er mee regeert.

Foto Anatoly Maltsev/EPA

Hoeveel informatie deelt de Nederlandse AIVD nog met de Oostenrijkse geheime dienst BVT? Die vraag is actueel na uitlatingen van BVT-chef Peter Gridling. Die zei in de Oostenrijkse krant Der Standard dat de Oostenrijkers niet meer deelnemen aan activiteiten van de ‘Club van Bern’. Dit is een verband van bijna dertig Europese inlichtingendiensten.

Met name de Britse geheime dienst MI5 en de Nederlandse AIVD zouden kopschuw zijn geworden in de samenwerking met Wenen. Beide diensten zouden bang zijn voor het via Wenen weglekken van informatie naar Moskou. Politici van regeringspartij FPÖ zijn immers kind aan huis in Moskou. Verder leverde de FPÖ – tot voor kort – de minister die politiek verantwoordelijk is voor de diensten, Herbert Kickl.

Betekent dit dat de AIVD haar samenwerking met Oostenrijkse diensten heeft ‘stopgezet’, zoals de NOS meldde? Dat ligt aanmerkelijk genuanceerder, zeggen anonieme inlichtingenbronnen. Er wordt secuurder gekeken welke gegevens worden uitgewisseld, maar in ten minste twee dossiers heeft Nederland Oostenrijk te hard nodig om banden door te snijden. Daarbij gaat het om het voorkomen van jihadistische aanslagen in Europa en het volgen van extreem-rechts.

Lees ook: Westen vreest dat inlichtingen via Wenen in Moskou belanden

Christchurch

Al sedert 2001, na de aanslagen op het World Trade Center in New York werken inlichtingendiensten van 28 Europese landen, steeds nauwer samen. Ze delen informatie om aanslagen in Europa te voorkomen. Die samenwerking met daarin ook Oostenrijk (CT-Group), gaat onverdroten door, zeggen de bronnen

Met name het tweede dossier over extreem-rechts is veel belangrijker geworden sinds de recente aanslagen in Christchurch. De schutter, Brenton Tarrant, bezocht voorafgaand aan zijn aanval diverse Europese landen, waaronder Oostenrijk. Ook zijn er veel banden tussen radicale clubs in Nederland zoals Identitair Verzet en de Identitäre Bewegung Österreich (IBÖ) van kopstuk Martin Sellner.

Zowel IBÖ als Sellner vervult sleutelrollen binnen ‘identitair rechts’ in Europa. De schutter van Christchurch schonk geld aan zowel de IBÖ als de Europese koepelorganisatie van extreem-rechts. De AIVD ziet de informatiestroom uit Wenen liever niet opdrogen nu extreem-rechts zich steeds sterker Europees organiseert.

Contra-spionage

Dat er niettemin een probleem is ontstaan met Wenen, heeft te maken met de doelstelling van de Club van Bern. Daar wordt informatie gedeeld over contra-spionage binnen Europa.

Die informatie zien West-Europese landen liever niet via de ‘Putin-Versteher’ van de FPÖ in Moskou belanden. Rusland is om allerlei redenen immers een bron van grote zorg.

Nederland heeft te maken met Russische tegenwerking in het MH17-dossier. Ook werden Russen in Den Haag betrapt in hun poging informatie te stelen uit het OPCW-gebouw. De Britten werden geconfronteerd met een Russische aanslag op oud-spion Sergej Skripal en diens dochter in Salisbury.

Nederland volgt nog om een andere reden met argusogen de Oostenrijkse FPÖ. De regeringspartij is stelselmatig bezig om partijgenoten in het ambtelijke apparaat te benoemen, ook bij de geheime dienst.

Politieke beïnvloeding van inlichtingendiensten is voor Nederland en veel bondgenoten een gevoelig punt. De informatie die uit Wenen komt over bijvoorbeeld extreem-rechts, raakt dan politiek besmet. Ze is niet meer bruikbaar voor buitenlandse diensten.

De Oostenrijkse regering lijkt dit inmiddels te hebben beseft. De christen-democratische kanselier Kurz heeft de politieke verantwoordelijkheid voor de dienst van minister Kickl overgenomen.

Waar leiden de zorgen over Oostenrijk concreet toe in het dagelijks verkeer tussen AIVD en de Oostenrijkse BVT? Voor zulke situaties is er de procedure van ‘verzwaarde toetsing’. AIVD-chef Dick Schoof legt informatie aan zijn politieke superieur voor, die anders zonder ministeriële tussenkomst met de Oostenrijkers zou zijn gedeeld. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) en Schoof bekijken samen of de gegevens raken aan politiek gevoelige dossiers. En of ze naar Wenen kunnen (of naar de Club van Bern). „Maatwerk”, noemt een AIVD-woordvoerder dit.

Of er in de praktijk nu veel minder AIVD-informatie naar Wenen zal gaan, wagen betrokkenen te betwijfelen. Oostenrijk is geen Verenigde Staten, Israël of Verenigd Koninkrijk, landen waarmee de AIVD vanouds intensief samenwerkt. Ook is Oostenrijk geen partij in het MH17-dossier dat Rusland met grote interesse volgt.