De Kamer van Koophandel trekt het handelsregister naar zich toe

Ruzie Wie gegevens uit het handelsregister koopt, mag ermee doen wat-ie wil, toch? Nee, vindt de Kamer van Koophandel. Ja, vinden marktpartijen. In aanloop naar een hoorzitting donderdag in de Tweede Kamer verhardde de toon.

De toon tussen de Kamer van Koophandel en commerciële partijen verhardt in aanloop naar de hoorzitting in de Tweede Kamer. Foto Peter Hilz / HH
De toon tussen de Kamer van Koophandel en commerciële partijen verhardt in aanloop naar de hoorzitting in de Tweede Kamer. Foto Peter Hilz / HH

Het is juni 2009. De freelance software-ontwikkelaar Stefan de Konink komt er pas ’s avonds laat aan toe factuurgegevens te verifiëren in het handelsregister. Alleen: de zoekfunctie in het handelsregister van de Kamer van Koophandel (KvK) was destijds ’s nachts nog onbereikbaar. „Openingstijden handelsregister: elke dag van 8 tot middernacht”, staat er.

Serieus?, denkt De Konink, een website die ’s nachts dichtgaat?

Het duurt niet lang of de student heeft zelf met een gekopieerd bestand van het handelsregister een simpel alternatief gebouwd. OpenKVK, noemt hij het. Hij zet het online en doet er ’s nachts zijn administratie mee.

Binnen een paar weken ligt er een brief op de mat van de advocaten van de KvK, vertelt De Konink. De Konink zou het merkenrecht schenden. Als een door De Konink ingehuurde jurist betoogt dat ‘Kamer van Koophandel’ een vertaling is van een internationale en vrije term, laat KvK de aanklacht vallen.

Is het handelsregister door iedereen vrij te gebruiken, of moet de KvK er regie over houden? Over die vraag wordt al jaren gesteggeld. Nu weer: deze donderdag houdt de Tweede Kamer een hoorzitting over het zogeheten databankenrecht. De KvK wil met dat recht meer controle uitoefenen op wat anderen met het handelsregister doen. Via een update in de handelsregisterwet kan dat worden geregeld.

Databankenrecht valt te vergelijken met het auteursrecht. Het geeft de eigenaar van een database zoals het handelsregister het recht om andere partijen te weigeren om „herhaald en systematisch” gegevens op te vragen waar dat schadelijk is voor het functioneren van de databank.

Monopolist

Partijen die de gegevens van het handelsregister doorverkopen, vrezen voor hun bedrijfsvoering en vinden dat de KvK zich als monopolist gedraagt. De ongemakkelijke verstandhouding tussen de KvK en een aantal partijen dat handelsregisterdata doorverkoopt, bereikt zo een nieuw hoogtepunt.

Van zo’n 2,7 miljoen Nederlandse ondernemingen staan er adresgegevens, telefoonnummers en cijfers over het aantal medewerkers en vestigingen in het handelsregister. De voornaamste taak van de KvK is het beschermen en beheren van deze database, waar duizenden mutaties per dag in worden gedaan. De KvK meldt trots dat 99,8 procent van de handelsregisterdata correct is. Ondernemers kunnen zo controleren met wie ze zaken doen; overheidsdiensten hoeven gegevens niet telkens bij ondernemers zelf op te vragen.

Bijna eenderde van de omzet uit handelsregisterinformatie haalt de KvK uit grootafnemers: marktpartijen zoals OpenKvK, Company.info, Graydon en Dun and Bradstreet. Zij bedachten slimme toepassingen met handelsregisterdata: door de data handig doorzoekbaar te maken of te verrijken met andere bedrijfsinformatie zoals bedrijfsnieuws en sancties. Een manier om het voor hen betaalbaar te houden, is de opgevraagde handelsregisterdata vaker dan ééns door te verkopen.

Deze marktpartijen vonden een gat in de markt. Company.info heeft tachtig medewerkers in dienst en gemeenten, ministeries, provincies, financiële instellingen, accountants- en advocatenkantoren in z’n klantenbestand. Ambtenaren van ministeries en gemeenten maken ook gebruik van OpenKvK, net als veel boekhoudkantoren.

Inkomstenbron

In 2016 duikt er een nieuwe zin op in de algemene voorwaarden van de KvK. Er staat: „Op het Handelsregister en de daarin vervatte data rusten databankrechten welke exclusief toekomen aan de KvK.”

Waarom wil de KvK het databankenrecht toepassen? In een conceptversie van het wetsvoorstel uit 2015 voor een vernieuwde Handelsregisterwet – het voorstel waarin het databankenrecht wordt opgeworpen – lijkt het antwoord op die vraag te staan. Er staat dat het databankenrecht er onder meer moet komen „om te borgen dat de handelsregistergegevens een inkomstenbron kunnen blijven voor de Kamer” (van Koophandel, red.). Dit argument is verdwenen in latere versies van het wetsvoorstel.

Hoe die zin in het conceptwetsvoorstel terecht is gekomen, dat weet Liv van der Veen, manager van de afdeling Beleid en Juridische Zaken van de KvK niet. Ze legt op het Utrechtse hoofdkantoor uit wat volgens haar wél de redenen zijn dat het databankenrecht in de wet moet worden vastgelegd.

Bijvoorbeeld omdat de KvK verwarring signaleert. Sommige mensen halen alternatieve aanbieders door de war met de echte KvK, zo blijkt.

Daarnaast wil de KvK niet dat commerciële partijen schaduwregistraties maken – kopieën van het handelsregister die worden gebruikt op het terrein waar de KvK een wettelijke taak heeft: het doen van ‘rechtszekerheidschecks’. Zoals het verifiëren van machtigingen, controles bij een bepaalde koop- of huurovereenkomst, controles door banken bij het openen van bankrekeningen, controles door pensioenfondsen, etcetera. „Er worden allerlei innovatieve dingen gedaan met de handelsregisterdata, zoals het ontwikkelen van kredietwaardigheidschecks”, zegt Van der Veen. „Dat juichen wij enorm toe. Maar commerciële partijen moeten niet aanbieden wat bij ons hoort te gebeuren, dat brengt verwarring.”

Het probleem is niet alleen dat doorverkochte handelsregisterdata mogelijk verouderd zijn, zegt Van der Veen, „wij hebben allerlei wetgeving waar we aan moeten voldoen”.

Van die wetgeving hoeven commerciële partijen zich weinig aan te trekken. Zoeken op personen in het handelsregister mag bijvoorbeeld niet van de handelsregisterwet, met een uitzondering voor onder meer opsporingsdiensten en notarissen. Commerciële partijen bieden de mogelijkheid wél aan. „Dat vinden wij een zorgpunt”, zegt Van der Veen. Journalisten maken dankbaar gebruik van die mogelijkheid voor hun onderzoek, om te zien bij welke bedrijven personen allemaal betrokken zijn.

Optreden tegen dit soort volgens de KvK oneigenlijk gebruik van het handelsregister zou in de toekomst met het databankenrecht kunnen. Als het beleefd vragen aan bedrijven om ermee te stoppen niet werkt, kan de KvK in het uiterste geval naar de rechter stappen. De duizenden klanten van de tussenhandelaren lopen dus het risico in de toekomst direct naar de KvK te moeten voor bedrijfsinformatie.

De KvK roeit tegen de stroom op. Bij de overheid is ‘open data’ een hip thema. Vorige zomer werd nog een Actieplan Open Overheid gepresenteerd, met een pleidooi voor open data. „Overheidsdata zijn immers op kosten van de burger verzameld, en moeten dus ook voor hún doelen beschikbaar zijn”, staat erin.

Internationaal waait de wind ook die kant op. In het Verenigd Koninkrijk heeft Companies House, de Britse evenknie, in 2015 een deel van de data kosteloos openbaargemaakt. Ook in België, Denemarken en Frankrijk gebeurde dat.

Lees ook: KvK haalt telefoonnummers zzp’ers uit online adresbestand

Om de privacy te bewaken van bijvoorbeeld zelfstandige ondernemers die op hun thuisadres staan ingeschreven, pleit de belangengroep voor open data Open State Foundation bij de hoorzitting donderdag voor een openbaar handelsregister „zonder data die rechtstreeks te herleiden zijn tot een persoon, dus zonder eenpersoonszaken en personenvennootschappen”.

Het getrek aan de KvK leidde in het verleden tot een toezegging van de toenmalig minister van Economische Zaken Henk Kamp (VVD): individuen kunnen nu via de Handelsregisterapp dertig keer gratis het handelsregister inzien. Voor grootafnemers zoals Company.info is dat niet genoeg. Zij kregen jaren een korting omdat ze zoveel handelsregisterdata kochten, maar die werd per 2018 afgeschaft.

Zakelijke ambities

In aanloop naar donderdag verhardt de toon. Company.info schrijft in z’n position paper aan de Tweede Kamer dat de KvK „haar publieke opdracht vermengt met zakelijke ambities”. Het bedrijf verwijst naar de pilot ‘signaalservice’, een proef van de KvK om wijzigingen van bedrijven direct in het systeem van afnemers te veranderen. Deze proef loopt al ruim twee jaar. „Company.info en andere business intelligence dienstverleners zouden hier graag aan meedoen, maar krijgen – ondanks herhaaldelijke verzoeken – geen toegang”, zo schrijft het bedrijf. Volgens de onderneming gaat het „wringen als de KvK niet alleen de kwaliteit en de actualiteit van het handelsregister bewaakt, maar zelf ook een ondernemende rol ambieert door diensten aan te bieden waarmee zij rechtstreeks concurreert met de markt”.

Van der Veen vindt het vervelend om „in de hoek te worden gezet van concurrentievervalser”. „Waar het voor ons om gaat, is dat wij op aarde zijn om te zorgen dat er duidelijkheid en rechtszekerheid is in het economisch verkeer. Dat iedereen op de juistheid van handelsregisterdata kan vertrouwen.”