Van fietsen tot Goudse kaas: heffingen bedoeld om pijn te doen

Importtarieven De VS willen voor miljarden extra aan invoerheffingen op Europese producten. De Nederlandse kaassector moet afwachten of en hoe zwaar de Gouda en Edammer straks belast worden.

Een kaasmarkt in Gouda. Exportkazen Gouda en Edam worden specifiek genoemd op de lijst producten die mogelijk aan nieuwe importtarieven onderworpen worden.
Een kaasmarkt in Gouda. Exportkazen Gouda en Edam worden specifiek genoemd op de lijst producten die mogelijk aan nieuwe importtarieven onderworpen worden. Foto Robin Utrecht

Gaan Europese subsidies op vliegtuigen de Nederlandse kaasboer de das om doen? De laatste escalatie in het handelsconflict tussen Amerika en Europa doet vermoeden van wel.

In een 14 pagina's tellende lijst met goederen die mogelijk aan nieuwe importtarieven onderworpen worden, staan Nederland’s belangrijkste exportkazen Gouda en Edam specifiek genoemd, naast een waslijst aan andere Europese kazen, olies, fruitsoorten, jams, wijnen, vissoorten, schelpdieren, fietsen, messen, kleding, tapijten, tegeltjes, verrekijkers, wandklokken en penselen.

In totaal willen de VS voor ruim 11 miljard dollar aan extra heffingen invoeren op Europese producten, zo kondigde de Amerikaanse handelsvertegenwoordiger Robert Lighthizer maandagavond onverwachts aan. De lijst oogt misschien willekeurig, maar is met precisie samengesteld. Juist producten die specifieke sectoren en regio’s pijn doen worden aan de heffingen onderworpen. Vandaar de Gouda en Edam.

Subsidies Airbus en Boeing

Aanleiding voor de verslechtering in de handelsrelatie tussen beide machtsblokken is de subsidiëring van vliegtuigen, een strijd die al vijftien jaar gaande is. De inzet is de volgens de VS oneerlijke staatssteun die Europa geeft aan de Frans-Duitse vliegtuigbouwer Airbus, met name op de modellen A350 en A380. Tegelijkertijd beschuldigt Europa Amerika er al jaren van hetzelfde te doen met vliegtuigbouwer Boeing.

De Wereldhandelsorganisatie (WTO), de mondiale scheidsrechter in dergelijke disputen, heeft beide zaken al meer dan een decennium in behandeling en maakte in mei vorig jaar bekend dat Europa inderdaad staatssteun verleent aan Airbus die nadelig is voor Boeing. Volgens de VS bedragen die subsidies omgerekend zo’n 9,9 miljard euro (11,2 miljard dollar) en dat is dan ook het bedrag aan importtarieven dat als tegenmaatregel wordt voorgesteld. De landen die in Airbus participeren – naast Frankrijk en Duitsland zijn dat Spanje en het Verenigd Koninkrijk – worden het hardst geraakt, via extra heffingen op vliegtuigen, vliegtuigonderdelen en helikopters.

De tarieven gaan nog niet direct in. Deze zomer moet de WTO beslissen of de VS inderdaad tegenmaatregelen mogen nemen die de Europese subsidies in Airbus compenseren. De VS hebben de voorlopige lijst nu vast gepubliceerd. „Deze zaak loopt al 14 jaar, het is tijd om in actie te komen”, aldus Lighthizer.

Escalatie op ongunstig moment

Het is niet voor het eerst dat Europa en de VS elkaar bestrijden met importtarieven. Besprekingen om tot een nieuw handelsakkoord te komen verlopen stroef, zeker nadat in mei vorig jaar de regering-Trump importtarieven van 25 en 10 procent invoerde op respectievelijk Europees staal en aluminium. In antwoord daarop nam de EU maatregelen met importtarieven op Amerikaans staal, Harley Davidsons, pindakaas en whiskey (bourbon).

Europa en de VS zijn via de handel nauw met elkaar verbonden. De VS exporteren een kleine 200 miljard euro naar de eurozone, die op zijn beurt ruim 300 miljard naar de VS exporteert. Dat handelsoverschot zit de Amerikanen al jaren dwars. Trump dreigde vorig jaar om Europa extra heffingen op te leggen voor de import van auto’s, uit onvrede over het grote handelsoverschot van de Duitsers. Europa kondigde direct aan voor 20 miljard aan tegenmaatregelen te hebben klaarliggen, mochten de VS daadwerkelijk tot de heffing overgaan. Half mei moet dat duidelijk worden.

De escalatie van het handelsconflict tussen de VS en Europa komt op een ongelukkig moment voor Europa. Volgende maand zijn de verkiezingen voor het Europees Parlement. Onrust over de Europese handel, gekoppeld aan onzekerheid over de aanstaande Brexit, kunnen een grote invloed hebben op de electorale voorkeuren van kiezers. Veel Europese regeringsleiders bepleiten dan ook een snelle de-escalatie.

De Verenigde Staten zijn sinds het aantreden van president Trump agressief te werk gegaan bij het verdedigen van de nationale economische belangen. Naast de genoemde Europese heffingen, bond Trump ook de strijd aan met China, waar wederzijds inmiddels voor honderden miljarden aan importtarieven zijn opgelegd. Het is tekenend dat hij voor het Airbus-conflict van dezelfde handelswet gebruikmaakt als bij de maatregelen tegen China.

‘Cowboy-politiek’

Europa toont zich in dergelijke conflicten veelal de gematigde partij. Ook nu lijkt de Europese Commissie niet direct hard terug te willen slaan, hoewel een bron tegenover persbureau Reuters erkende dat er gewerkt wordt aan een lijst tegenmaatregelen, mochten de VS hun dreigement doorzetten. Een woordvoerder van de Commissie noemde de voorgestelde heffingen van 11 miljard dollar „zwaar overdreven” en zei af te wachten waar de WTO mee komt. Zelf wacht de EU ook het oordeel van de WTO af over de toegestane omvang van eventuele Europese tegenmaatregelen voor de Amerikaanse steun aan Boeing.

De Franse minister van Financiën Bruno Le Maire benadrukte dinsdag op een conferentie in Parijs dat Amerika en Europa baat hebben bij een vriendschappelijke overeenkomst, en niet bij een handelsoorlog. „Als ik zie in welke toestand de wereldwijde groei zich bevindt, denk ik niet dat we het ons kunnen veroorloven om een ​​handelsconflict te hebben”, aldus Le Maire.

Ook werkgeversvereniging VNO-NCW ziet de „cowboy-politiek” van wederzijdse dreigementen met heffingen als een slecht voorteken. „De Airbus-zaak is inmiddels in overeenstemming gebracht met de WTO-regels”, aldus een woordvoerder. „Dit kan alleen maar leiden tot nieuwe tegenmaatregelen en daar wordt niemand beter van, geen enkele consument en geen enkel bedrijf dat te maken krijgt met hogere prijzen en meer gedoe. Europa en de VS moeten een nieuw handelsverdrag intensiveren. Dat geeft zekerheid. Laten we samenwerken”.

Kakelverse banden met Hoekstra

Voor de Nederlandse kaassector is het dus nog even afwachten of en hoe zwaar de Gouda en Edammer zullen worden belast. Wellicht dat de kakelverse nauwe banden tussen de sector en de Amerikaanse ambassadeur Pete Hoekstra daarbij kunnen helpen. Die was vorige week op de Goudse kaasmarkt, waar hij werd benoemd tot Ere Waegemeester. Hoekstra beloofde daar „de kaas te blijven promoten bij zijn Amerikaanse vrienden”.