Istanbul: oppositie lijkt Erdogan af te troeven

Er woedt nog felle strijd over de uitslag van de Turkse lokale verkiezingen. De AKP van Erdogan wil dat de uitslag in Istanbul wordt geannuleerd en dat nieuwe verkiezingen worden uitgeschreven.

Is Ekrem Imamoglu burgemeester?
Is Ekrem Imamoglu burgemeester? Foto Lefteris Pitarakis/AP

Sinds de lokale verkiezingen van 31 maart zijn er twee parallelle realiteiten in Istanbul. Ekrem Imamoglu, de kandidaat van de oppositie, won met 25.000 stemmen verschil en doet alsof hij al burgemeester is. Hij paste zijn Twitterprofiel aan en bracht met zijn gezin een bezoek aan het mausoleum van Atatürk, de vader des vaderlands. Dit leidde tot onenigheid met de bewakers, die bezwaar maakten tegen het feit dat hij het gastenboek tekende als burgemeester.

De AK-partij van president Erdogan accepteert Imamoglu’s overwinning niet. Erdogan sprak van de „meest bezoedelde” verkiezingen in de Turkse geschiedenis en drong aan op een hertelling van ongeldige stemmen in diverse districten van Istanbul. Nu die hertelling bijna is voltooid, is het gat tussen Imamoglu en oud-premier Binali Yildirim, de burgemeesterskandidaat van de AKP, geslonken tot bijna 16.000 stemmen. Maar het is nog steeds een gat.

Lees ook: Erdogan blijkt nog lang geen Sisi

Daarom eiste Erdogan maandag een volledige hertelling in Istanbul; hij hintte zelfs op nieuwe verkiezingen. „We hebben de verplichting om de rechten van burgers te beschermen”, zei hij voordat hij op het vliegtuig naar Moskou stapte. „De verkiezingen barstten van de onregelmatigheden en we hebben aanwijzingen voor georganiseerde fraude. Met een verschil van 13.000 tot 14.000 stemmen heeft niemand het recht om te zeggen: ik heb gewonnen.”

Maar de kiescommissie (YSK) wees het verzoek voor een volledige hertelling dinsdag af. Daarmee is Imamoglu een stap dichterbij het burgemeesterschap. Wel accepteerde de YSK de hertelling van 51 stembussen in 21 districten van Istanbul, maar dat lijkt niet genoeg om het verschil te overbruggen. De AKP wil nu een ‘uitzonderlijk beroep’ indienen om de uitslag in Istanbul te annuleren en nieuwe verkiezingen uit te schrijven.

Het besluit is een opsteker voor de oppositie, die weinig vertrouwen heeft in de YSK. Want de YSK, wier samenstelling volgens de Raad van Europa „problematisch” is, lijkt gevoelig voor politieke druk. Terwijl de AKP’s verzoeken voor hertelling werden gehonoreerd, werden die van de oppositie veelal afgewezen. De CHP heeft in Istanbul een speciaal verkiezingscentrum ingericht, waar tientallen advocaten het hertellen op de voet volgen. Het is tekenend voor het gebrek aan vertrouwen in het proces.

Volgens de oppositie is er geen juridische grond voor een volledige hertelling. Want er is geen bewijs voor de „georganiseerde fraude” waarvan Erdogan rept. En het is nog maar de vraag of een volledige hertelling een andere uitslag oplevert. Maar één ding is wel zeker: zelfs als Imamoglu uiteindelijk tot winnaar wordt uitgeroepen, dan is zijn legitimiteit in de ogen van veel kiezers aangetast.

Vertrouwen ondermijnd

De verbeten wijze waarop de AKP de verkiezingsuitslag betwist, ondermijnt het vertrouwen in het democratisch proces, zowel bij de oppositie als bij de eigen achterban. In maart zei Yildirim nog dat Turkije „een van de eerlijkste verkiezingen ter wereld houdt”. Nu spreken regeringsgezinde media van een „electorale coup”, die op één lijn wordt geplaatst met de Gezi-protesten, de corruptieschandalen rond Erdogan en zijn ministers in 2013, en de mislukte coup.

Die harde lijn leidt volgens Turkse media tot verdeeldheid binnen de AKP. Want de lange reeks verkiezingszeges legitimeerde haar claim ‘het echte volk’ te vertegenwoordigen. Een deel van de partij zou die democratische legitimiteit belangrijker vinden dan Istanbul. Anderen zouden de stad onder geen beding willen opgeven, aangezien die een cruciale rol speelt in politieke patronagenetwerken. Erdogan hield zich aanvankelijk op de vlakte, maar lijkt nu zijn standpunt te hebben bepaald.

Bekijk ook de fotoserie: Turkije kiest

Hoe diep de weerzin bij Erdogans achterban is tegen de seculiere oppositie, bleek uit een video die na de verkiezingen viraal ging op sociale media. Daarin zien we Erdogan een bezoek brengen aan een nieuwe mega-moskee die hij heeft laten bouwen in Istanbul. Terwijl hij zijn aanhangers probeert op te beuren, komt er een huilende ambtenaar naar hem toe. „We kunnen hen niet dienen”, zegt de vrouw. „Luister naar me”, antwoordt Erdogan. „De oppositie is vleugellam.”