Recensie

Recensie Theater

De zwaar bevochten weg van een Turkse-Nederlander naar zelfvertrouwen

Theater Tussen schaamte en trots, moet Sadettin Kirmiziyüz balanceren als iemand met een dubbele identiteit. Zijn prachtige voorstelling begint ingetogen, maar escaleert tot woede.

Sadettin Kirmiziyüz in ‘Citizen K.’
Sadettin Kirmiziyüz in ‘Citizen K.’ Foto Sanne Peper
    • Kester Freriks

‘Ik denk Turkije, Turkije, Turkije”. Deze woorden geven prachtig aan hoe diep Turkije in het leven van een schooljongen is geworteld, hij heet Sadettin Kirmiziyüz en is in 1982 geboren in Zutphen, in de Achterhoek. Van zijn vader mag hij niet „de Turk uithangen” en door leeftijdgenoten wordt hij uitgescholden voor „kankerturk”. Zijn moeder luistert onophoudelijk naar cassettebandjes met de stem van haar Turkse moeder. Tussen deze uitersten beweegt zich de gedreven voorstelling Citizen K., geschreven door Kirmiziyüz en gemaakt in de regie van Casper Vandeputte. Van muzikant Kaspar Schellingerhout is de bezielende soundtrack.

Kirmiziyüz als theatersolist staat eenzaam op het podium. Het toneelbeeld stelt een gebroken raam voor, met de hemel erachter in vele kleuren. Zijn monoloog begint fluisterend, alsof hij verlegen is. Hij heeft net een huis gekocht en als zijn moeder op bezoek komt, wil hij niet dat de buurt denkt dat zij de schoonmaakster is. Zo, tussen schaamte en trots, moet hij balanceren als iemand met een dubbele identiteit: Nederlands en Turks. De voorstelling bestaat uit een lijst van 254 strijdpunten. Deze perfecte vondst biedt Kirmiziyüz de vrijheid elk aspect van zijn moeizame, zwaar bevochten weg naar zelfvertrouwen te dramatiseren. Ogenschijnlijk begint hij ingetogen, maar geleidelijk escaleert zijn monoloog tot woede. Het lijkt de opbouw van een muziekstuk: van verstild naar complete explosie. Dat is nieuw in zijn werk, dat eerder niet zo persoonlijk bewogen was. Hij verzet zich ertegen de „knuffelturk” te worden die op afroep beschikbaar is voor de media.

Een voorstelling als deze is schokkend, omdat ze haarscherp aangeeft hoe racisme in ons land werkt en welke mechanismen iemand stigmatiseren. Fietst Kirmiziyüz bij nacht door de stad, dan sluit de politie hem in. Waarom? Omdat hij donker is, zwart zelfs in de ogen van de agenten. Citizen K. ofwel Citizen Kirmiziyüz, vrij naar de befaamde film van Orson Welles, is onthutsend als theaterervaring en als voorbeeld van maatschappelijk engagement.