Rusland laat tientallen orka’s en witte dolfijnen vrij uit ‘walvisgevangenis’

Beelden van de ‘walvisgevangenis’, waar zo’n tien orka’s en 87 witte dolfijnen onder slechte omstandigheden werden vastgehouden, doken vorig jaar op.

De zogenoemde 'walvisgevangenis' in de baai van Srednjaja in het verre oosten van Rusland waar zo'n honderd orka's en witte dolfijnen onder slechte omstandigheden vastzitten.
De zogenoemde 'walvisgevangenis' in de baai van Srednjaja in het verre oosten van Rusland waar zo'n honderd orka's en witte dolfijnen onder slechte omstandigheden vastzitten. Foto Whale Watching Russia via AP

De bijna honderd orka’s en witte dolfijnen die gevangen zitten in de zogenoemde ‘walvisgevangenis’ in het verre oosten van Rusland, worden vrijgelaten. Dat heeft de gouverneur van de provincie Primorje maandag bekendgemaakt, meldt het Russische persbureau Tass.

Vorig jaar oktober onthulde de lokale nieuwswebsite in Vladivostok VL.ru dronebeelden van tientallen walvisachtigen in gevangenschap. Het ging volgens de Russische autoriteiten om tien orka’s en 87 witte dolfijnen, ook wel beloega’s genoemd. Te zien was hoe de dieren in kleine bassins werden vastgehouden omringd door een zee van ijs, in een baai nabij de plaats Nachodka, in het zuidoostelijke puntje van Rusland, grenzend aan de Japanse zee.

De beelden leidden tot veel internationale kritiek, ook Hollywoodsterren zoals Leonardo DiCaprio en Pamela Anderson bemoeiden zich ermee. In internationale media ging het al snel over een ‘walvisgevangenis’.

Verkopen aan China

De Russische politie stelde een onderzoek in en het Kremlin riep de lokale autoriteiten op om een oplossing te vinden om de zoogdieren op een veilige manier vrij te laten.

Vier bedrijven worden inmiddels strafrechtelijk vervolgd. Volgens de Russische autoriteiten wilden de verantwoordelijken de walvisachtigen voor veel geld verkopen aan aquaria of dierentuinen in China. Orka’s, vaak illegaal gevangen, kunnen soms miljoenen euro’s opleveren. Witte dolfijnen enkele tienduizenden euro’s.

Rusland is aangesloten bij de International Whaling Commission, die het verbod op de commerciële walvisvaart in 1986 instelde. Volgens de Russische wet is het dan ook alleen toegestaan om walvisachtigen te vangen voor wetenschappelijke doeleinden.

Ontsnapping

De afgelopen maanden zouden een orka en drie witte dolfijnen zijn ontsnapt uit de ‘walvisgevangenis’ en daarna niet meer zijn teruggevonden. Greenpeace Rusland, dat onlangs nog een protest organiseerde in Moskou, verwacht dat de dieren zijn overleden.

Veel van de walvisachtigen, die vorig jaar werden gevangen in de Zee van Ochotsk een paar honderd kilometer ten noorden van de ‘gevangenis’, zijn er volgens de organisatie slecht aan toe. In het wild zwemmen de walvisachtigen dagelijks tientallen kilometers, waardoor zij warm blijven. Maar in de kleine bassins omringd door ijs kunnen de zoogdieren onderkoeld raken. Ook meldde Greenpeace Rusland in januari dat sommige dieren beschadigde vinnen hebben, doordat ze tegen het ijs zijn geslagen.

De gouverneur van Primorje, Oleg Kozjemjajko, heeft de opdracht gegeven om een rehabilitatiecentrum voor de dieren te bouwen. Hij noemde de baai van Srednjaja als geschikte plaats voor het centrum, maar hij zei er volgens Tass niet bij wanneer er precies wordt begonnen met de bouw. Het is onduidelijk wat de overlevingskansen van de zoogdieren zijn als ze worden vrijgelaten. Volgens de gouverneur zou het direct vrijlaten van de dieren gevaarlijk kunnen zijn vanwege de extreme kou.

Jachtinstinct

Een groep walvisexperts schreef in maart een brief aan president Poetin met het verzoek om de orka’s en witte dolfijnen te onderzoeken en om de lokale overheid te adviseren over hun vrijlating. Onder deze experts waren onder anderen Jean-Michel Cousteau van de Ocean Futures Society en zoon van de wereldberoemde ontdekkingsreiziger Jacques Cousteau, en Charles Vinick van The Whale Sanctuary Project. Later schreven ook 34 andere prominente biologen en bekendheden een brief aan de president.

Inmiddels zijn Cousteau en Vinick met een team van The Whale Sanctuary Project in Rusland nadat zij begin april werden uitgenodigd door de gouverneur van Primorje. De komende tijd zal het team de orka’s en witte dolfijnen onderzoeken. “Elk van de dieren moet als een individu worden behandeld”, zei Vinick in een verklaring. “De uitdaging voor revalidatie en vrijlating is complex. [...] We gaan één voor één kijken wat mogelijk is.”

Volgens het team kan het nog jaren duren voor alle dieren zijn vrijgelaten. Er zouden veel jonge orka’s en dolfijnen bij zitten. Het voordeel is volgens Cousteau en Vinick wel dat de dieren minder dan een jaar in gevangenschap hebben gezeten, waardoor zij hun jachtinstincten nog niet zijn verloren.

‘Gooi de poorten open’

Mardik Leopold als onderzoeker bij de Wageningen Universiteit (WUR) gespecialiseerd in zeezoogdieren, heeft zijn twijfels bij het opzetten van een rehabilitatiecentrum. “Als ze minder dan een jaar vastzitten, dan zou ik zeggen: gooi de poorten open, geef ze een zender mee en volg ze. Ik zou ze niet langer vasthouden dan nodig is. Het hangt er natuurlijk heel erg van af waar ze gevangen zijn. Je kunt ze niet vrijlaten in een gebied dat ze helemaal niet kennen. Maar als ze in de buurt zijn gevangen, dan kunnen ze waarschijnlijk de weg naar huis wel vinden. Het zijn dieren die duizenden kilometers heen en weer trekken.”

Wat wel een probleem zou kunnen zijn, zegt Leopold, is dat de orka’s en witte dolfijnen mogelijk niet worden geaccepteerd door hun soortgenoten. “Orka’s zijn familiedieren met een sterke hiërarchische structuur. Dat kan dus veel gedoe opleveren.”