Ineens was ze weg

Vanuit Princeton, New Jersey, schrijft over wat haar opvalt. Vandaag: Dromerig keek het verdwenen zusje de camera in, gekleed in oranje.

Illustratie Eliane Gerrits

Op een dag verdween het oudere zusje van mijn vriendinnetje van de middelbare school. Weg was ze, dat dunne meisje met lange bruine haren dat ik zo bewonderde. Ongeruste maanden hoorden we niets. Toen kwam er een foto. Dromerig keek ze de camera in, gehuld in een oranje jurk. Ze had een nieuwe, vreemde naam. Om haar hals hing een kralenketting met een foto van een piekharige man met priemende ogen. De Bhagwan.

Langzamerhand drongen berichten door van het leven ver weg bij die exotische Bhagwan. Mediteren, extatisch dansen, veel aanraken. Iedereen leek in hoger sferen te zijn. De vrijgevochten levenswijze die de goeroe voorstond, was mijlenver verwijderd van het hardwerkende, traditionele leven in de katholieke gehuchten van midden-Limburg.

Als mijn vriendinnetje en ik langs de boerderijen van school naar haar huis fietsten, fantaseerden we wel eens over dat volslagen andere leven. Soms dansten we in haar kamer, in met kralen en spiegeltjes geborduurde India-jurken. We wilden zelf ook soms ontsnappen aan dat voorspelbare leven.

De Bhagwan werd in die tijd in Nederland een begrip. Zijn aanhangers droomden van een ruimdenkender wereld. Critici zagen een narcist die Rolls Royces en Rolexen verzamelde. Mijn vriendin en ik vonden hem een engerd. Het was dat #MeToo nog niet bestond, maar er hing een ongemakkelijke sfeer. Ik dacht vaak aan het mooie zusje en hoopte maar dat die oude man haar niet in het vizier kreeg.

De documentaire Wild Wild Country gaat over de Bhagwan en zijn volgelingen, die zich in de jaren tachtig vestigden in het landelijke Antelope in de westelijke staat Oregon. Daar woonden voornamelijk christenen die een sobere levenswijze voorstonden. Twee onverenigbare levenswijzen. Het liep dan ook uit op een frontale botsing. De dansende volgelingen in hun zelfgebouwd Elysium veranderen gaandeweg in paranoïde leden van een zwaarbewapende organisatie, die moordend zijn idealen verdedigt.

Verschillende Amerikanen vroeg ik wat ze wisten van deze goeroe, Bhagwan Shree Rajneesh. Nooit van gehoord, was het antwoord. Ik vertelde dat het over een gevaarlijke sekte ging die de grenzen van de Amerikaanse rechtstaat tartte. Die bewoners vergiftigde met salmonella om de verkiezingen te winnen. Maar van schokkende verhalen in idyllische dorpen kijkt geen Amerikaan op. Het stikt hier van de sektes.

Door de documentaire herinnerde ik me het meisje op de foto, die in de keuken van mijn vriendin hing. Het dansende zusje in haar oranje jurk viel onmogelijk te rijmen met de verdrietige moeder in haar bloemetjesschort die als een schim door het huis liep. Ik heb haar nooit meer terug gezien.

Wild Wild Country kijkt terug op de opkomst en ondergang van de sekte, die uiteindelijk Antelope verliet. De prijs was hoog voor de volgelingen die hun idealen zagen verdampen, en voor de oorspronkelijke bewoners van het getraumatiseerde stadje.

Maar misschien werd de hoogste prijs wel betaald door de moeders en vaders, de zusjes en broertjes, die achterbleven. Zij moesten het doen met een foto van een geliefd kind dat op een dag zomaar verdween.

Reacties naar pdejong@ias.edu