Opinie

Rammstein maakt historische metal

‘Deutschland’

Commentaar

Na tien jaar stilte dropte de internationaal befaamde Duitse metalband Rammstein vorige week een nieuwe single. Maar voordien al had de song, getiteld Deutschland, enorme stampij veroorzaakt in Duitsland en die hield nog even aan.

Om precies te zijn, was dat vooral het gevolg van de 35 seconden durende trailer, die op 28 maart online kwam. De term ‘videoclip’ is niet passend voor wat eigenlijk een bijna tien minuten durende speelfilm is van regisseur Specter ofwel Eric Remberg, vol onmiskenbaar teutoons geweld, vol verwijzingen naar de duistere kanten van de Duitse historie en naar andere films over dat onderwerp. ‘Gigantomaan’ en grotesk volgens Die Zeit, totaal over de schreef volgens de antisemitismecommissaris van de Duitse regering. Charlotte Knobloch, sprekend voor de Joodse gemeenschap in Duitsland, noemde „de wijze waarop Rammstein het leed van en de moord op miljoenen Joden misbruikt voor entertainmentdoeleinden, frivool en afstotelijk”.

Het fragment, zonder muziek, waarop in eerste instantie deze kritiek zich richtte, toont vier Rammsteinmusici in de beruchte grauwe streepjesoverall van de nazivernietigingskampen, kennelijk vlak voordat zij worden opgehangen. Voor het Duits publiek was die halve minuut genoeg om te zien dat een van de slachtoffers (gitarist Paul Landers) de gele davidster op zijn hemd had, de anderen waren voorzien van de symbolen voor homoseksuelen en politieke gevangenen. Het opstijgen op de achtergrond van een V2-raket situeert de plaats van handeling in Mittelbau-Dora waar dwangarbeiders onder onmenselijke omstandigheden moesten werken aan Hitlers ‘geheime wapen’.

Vanuit Israël reageerde een woordvoerder van Yad Vashem overigens genuanceerd. De herinnering aan de Holocaust zou niet moeten dienen als „alleen maar een werktuig” om een product te verkopen. Maar aan de andere kant zouden „kunstuitingen die aan de beelden van de Holocaust herinneren niet in zijn algemeenheid moeten worden veroordeeld”.

Dat laatste is zeker aan de orde in het geval van de Deutschland-film van Rammstein.

Hoe men de muziek van de band verder waardeert, hangt af van ieders smaak. Maar de door de trailer gewekte verwachting dat het oorspronkelijk Oost-Duitse Rammstein feestmuziek heeft gemaakt voor de rechts-extreme Duitse jeugd komt niet uit. De band werd eerder bekritiseerd om het gebruik van fragmenten van de nazipropagandafilm Olympia van Leni Riefenstahl. Maar nu maakt Rammstein aan alle eerdere twijfels over hun dubbelzinnige verhouding tot het nationaal-socialisme een eind. Germania, de personificatie van Duitsland, wordt gespeeld door de zwarte actrice Ruby Commey, met het afgehakte hoofd van frontman Till Lindemann onder haar arm. Van Duitsland kan men met kennis van de met bloed doordrenkte geschiedenis onmogelijk houden, zo luidt de boodschap.

Deutschland is zeker ook een commercieel project. En de film is zeker ongemakkelijk, maakt gebruik van de fascistische syntaxis van dood, geweld en verwrongen erotiek. Maar Rammstein levert in deze tijd van opnieuw toenemende populariteit van het rechts-extremisme, inmiddels door de geestverwante nationaal-populistische AfD ook weer in de Bondsdag vertegenwoordigd, een belangrijke bijdrage aan het debat in Duitsland. En ook dat is een functie van kunst.