Als de sultan homo’s wil stenigen moet hij zijn Grootkruis inleveren, vindt D66

Onderscheiding De sultan van Brunei, die homoseks wil bestraffen met steniging, is drager van een hoge Nederlandse orde. D66 wil hem die ontnemen.

Beatrix, nog als koningin, houdt een toespraak in het bijzijn van sultan Bolkiah van Brunei, tijdens een staatsbanket in 2013. Beatrix reikte dat jaar het Grootkruis aan hem uit.
Beatrix, nog als koningin, houdt een toespraak in het bijzijn van sultan Bolkiah van Brunei, tijdens een staatsbanket in 2013. Beatrix reikte dat jaar het Grootkruis aan hem uit. Foto Robin Utrecht/ANP

Dagelijks zal sultan Hassanal Bolkiah van Brunei het insigne van het Ridder Grootkruis in de Orde van de Nederlandse Leeuw niet dragen. Maar er zou zich een dag kunnen voordoen dat hij de versierselen van de hoge onderscheiding opspeldt en ermee in het openbaar verschijnt, terwijl elders in zijn olierijke staatje homoseksuelen worden gestenigd.

Een onverdraaglijke gedachte, vindt Tweede Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma (D66). „Het steekt erg als een leider met zo’n hoge Nederlandse onderscheiding op de borst loopt, terwijl homo’s die van elkaar houden met steniging worden bedreigd.”

Vorige week werd een nieuwe wet in Brunei van kracht op homoseks. Dat kan bestraft worden met steniging, waarbij werd gestipuleerd dat de seks door ten minste vier getuigen moet zijn waargenomen alvorens de straf kan worden voltrokken.

Sjoerdsma wil allereerst dat minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) de ambassadeur van Brunei ontbiedt met het verzoek de wet in te trekken. Blok heeft overigens al laten weten dat hij de nieuwe wet afwijst. Als Brunei niet meewerkt, moet de regering volgens Sjoerdsma op haar beurt intrekking van het Grootkruis overwegen. Voor zover bekend is dit nooit eerder gebeurd. De sultan, die al sinds 1967 regeert en als een van de rijkste mensen ter wereld geldt, ontving het Grootkruis van koningin Beatrix in 2013. Op welke gronden precies is niet duidelijk. Het ministerie van Buitenlandse Zaken kon daarover zondag geen uitsluitsel geven.

Onderscheiding voor ‘genialiteit’

Op de website van de Kanselarij van de Nederlandse Orden valt te lezen dat het Grootkruis slechts kan worden verleend aan mensen die „een puur individuele genialiteit, die echter ook voor de samenleving bijzonder waardevol is gebleken” hebben vertoond. Trefwoorden, voegt de site er nog aan toe, zijn ‘uniek’ en ‘uitzonderlijke, zeer veel respect afdwingende prestaties’.

De onderscheiding is in 1815 ingesteld door koning Willem I. Onder de eerdere ontvangers waren naast tal van Nederlanders en buitenlanders, uiteenlopend van de oud-premiers Johan Rudolf Thorbecke en Willem Drees tot Winston Churchill en VN-chef Kofi Annan, ook lieden met bloed aan hun handen zoals Mohammed Reza Pahlavi, shah van Iran, en generaal Van Heutsz, de man van de koloniale Atjeh-oorlog.

Onmogelijk is het niet om ordes in te trekken. Volgens Sjoerdsma kan dat als een rechter de gedecoreerde schuldig bevindt aan misdrijven waarop een jaar celstraf of meer staat.

De oproep van het Kamerlid past in een internationale trend om kritischer te kijken naar de latere handelwijze van politici en anderen die in eerste instantie met eerbewijzen zijn overladen. Zo hebben nogal wat universiteiten en andere instellingen hun eerdere onderscheidingen voor de Birmese leider Aung San Suu Kyi, ingetrokken omdat ze zich niet voldoende wilde inzetten voor de vervolgde Rohingya-minderheid. Ook sommige mensen die zich seksueel hebben misdragen, hebben in het tijdperk van #MeToo prijzen of eerbewijzen verloren.

In het algemeen zou het onderscheidingsbeleid ook in Nederland wel eens onder de loep mogen worden gelegd, meent Sjoerdsma. „Het is wrang dat iemand als de sultan van Brunei zomaar de allerhoogste onderscheiding van Nederland krijgt, terwijl allerlei vrijwilligers die veel meer voor onze samenleving hebben gedaan daar niet eens voor in aanmerking komen.”