Eric Kaufmann: „Je kunt niet volstaan met zeggen tegen conservatieve, witte burgers: ‘omarm diversiteit’. Dat werkt niet.”

Foto Manuel Vazquez

‘Zeggen dat je trots bent op je witte kleur is niet slecht’

Eric Kaufmann Politicoloog

Hoogleraar politicologie Eric Kaufmann vindt het niet racistisch om gehecht te zijn aan eigen groep en land zoals die waren. „Maar dat kan niet gebaseerd zijn op raszuiverheid.”

Voor iemand die onder vuur ligt van links én rechts, ziet Eric Kaufmann er ontspannen uit. Met een brede lach op zijn gezicht wandelt hij door de Londense wijk Clapham, waar de door hem voorspelde toekomst zich al aandient. In het straatbeeld is wit in de minderheid.

De 48-jarige Kaufmann, zelf kwart Chinees en kwart Latino en met een Joodse vader, voelt zich volkomen op zijn gemak. Hij is de ‘beige’ mens van de toekomst die hij beschrijft in zijn boek Whiteshift, net uit in de VS. Veel witte Britten in de buitenwijken voelen zich ongemakkelijk bij dat toekomstbeeld. In Whiteshift claimt Kaufmann op basis van uitgebreid onderzoek dat het de angst voor marginalisering onder de witte bevolking is, die tot populistische opstanden als de Brexit en de verkiezing van Trump heeft geleid.

Kaufmann biedt een omstreden oplossing voor dit witte ongemak. Hij stelt voor de bezorgde witte burgers meer vertrouwen in de toekomst te geven door ze ruimte te bieden om hun witte identiteit te vieren. Witte trots moet volgens Kaufmann niet langer taboe zijn. „Ik vind niet dat een wit persoon die minder immigratie wil om het aandeel van zijn groep in de bevolking op peil te houden, een racist is”, schrijft Kaufmann in Whiteshift.

Zijn analyses en ideeën leveren hem naast complimenten – ‘een van de beste politieke boeken van 2018’ (Financial Times) – ook een stroom van verwijten op. De Amerikaanse nieuwssite Vox noemt Whiteshift weliswaar lovend een „toonbeeld van geleerdheid over rechts-populisme”, maar de site verwijt Kaufmann tegelijkertijd extreem-rechts in de kaart te spelen door hun manier van redeneren te normaliseren . Vanuit extreem-rechtse hoek wordt Kaufmann er juist van beticht onderdeel te zijn van een joods complot dat een genocide op de witte mens beoogt.

Het kan de Canadese hoogleraar politicologie aan het Londense Birbeck nauwelijks iets schelen. „Van extreem-rechts heb ik alleen last op internet. Links is de wereld waarin ik verkeer op de universiteit. Die kunnen meer druk op me uitoefenen, maar dat beïnvloedt me evenmin”, zegt Kaufmann tijdens een gesprek in een Londens hamburgerrestaurant. Enige kilometers verderop is het Lagerhuis weer eens bijeen om een uitweg te vinden uit de Brexit-chaos. „Brexit moest de Britten controle teruggeven over immigratie, maar door de naderende Brexit blijkt nu het aantal migranten van buiten de EU weer toe te nemen”, zegt Kaufmann.

‘Whiteshift’ heeft volgens hem twee betekenissen. De eerste is de afname van de witte meerderheden, niet alleen in West-Europa, maar ook in Noord-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland. Die afname verklaart volgens Kaufmann het huidige populisme, dat onder meer in de keus voor Brexit resulteerde.

De tweede betekenis geldt voor de langere termijn. „Whiteshift 2.0”, zoals Kaufmann het noemt. Die zal binnen nu en honderdvijftig jaar plaatsvinden en houdt de grootschalige absorptie in van niet-westerse groepen in de witte meerderheid, via inter-etnische huwelijken en assimilatie. „Het collectieve geheugen, het gedeelde voorouderschap en de cultuur blijven daarbij behouden”, stelt Kaufmann, die zichzelf als een witte Canadees beschouwt. Hij verwijst naar zijn thuisland, waar 80 procent wit en 20 procent niet-wit was in 2006. Honderd jaar later, in 2106, zal dat naar verwachting omgekeerd zijn. Kaufmann: „Iets van 20 procent ongemengd witte Canadezen, 80 procent minderheden en wat gemengde bevolking. Ik verwacht dat de gemengde groep er in 2150 in de meerderheid zal zijn.” Voor Nederland verwacht hij in grote lijnen dezelfde ontwikkeling.

Waarom denkt u dat dat vermengen daadwerkelijk zal plaatsvinden? In Nederland zien we dat mensen uit etnische groepen in de regel met elkaar trouwen.

„Het verschilt misschien per land, maar ook een bescheiden hoeveelheid mensen met een gemengde afkomst leidt uiteindelijk tot een veel grotere gemengde groep. Want hun kinderen , met wie ze die ook krijgen, zullen ook gemengd zijn. Door aanhoudende immigratie krijg je natuurlijk ook meer gemengde koppels. In het Verenigd Koninkrijk is nu maar zo’n 2 procent van gemengde afkomst, in 2050 zal dat ongeveer 7 procent zijn, maar aan het einde van de eeuw is dat gegroeid naar 30 procent.

„In Frankrijk trouwen moslims bijvoorbeeld al veel meer buiten de eigen groep. Op de langere termijn kan dat in Nederland ook gebeuren. Anderzijds zullen er vooral op het platteland gebieden blijven waar mensen overwegend ongemengd wit blijven.”

Denkt u niet dat radicaal-rechts onder invloed van immigratie zo groot wordt dat grenzen dichtgaan en wit toch de grootste groep blijft?

„Dat is mogelijk, maar het is de vraag of het type conservatieve kiezer dat geen enkele verandering wil, zo groot is dat de grenzen helemaal dichtgaan. Ik denk het niet. Het geboortecijfer in westerse landen is te laag om de bevolking op peil te houden. Terwijl de economie in het Westen zit te springen om mensen. Vanuit het bedrijfsleven zal er dus een sterke prikkel blijven om mensen toe te laten. De middenpartijen zullen zich het migratiethema verder toe- eigenen en de immigratie proberen te beperken. Maar de immigratie zal doorgaan.”

Hoe wilt u de conservatieve witte burger perspectief geven?

„Je kunt niet gewoon tegen ze zeggen: je land wordt diverser, jouw groep is aan het krimpen, omarm diversiteit. Dat werkt niet. Psychologisch onderzoek laat zien dat het averechts werkt, wanneer je bij dit type mens diversiteit gaat promoten. Ik denk dat je tegen hen kunt zeggen dat hun groep, die is gebaseerd op gedeeld voorouderschap, gedeelde herinneringen en culturele gebruiken, in de meerderheid kan blijven. Die groep zal mensen met andere achtergronden absorberen en zo de cultuur conserveren. Dat zal iemand die het ras puur wil houden niet tevreden stellen, dus extreem-rechts zal hier niet blij mee zijn. Dat blijkt ook wel uit de kritiek die ik uit die hoek krijg. Maar voor de meeste mensen zal dat geruststellend zijn.

„Je moet een alternatieve culturele boodschap brengen. Je kunt niet alleen zeggen: we hebben die arbeidskrachten nodig om de pensioenen te betalen. Dit gaat over culturele identiteit, niet over economie.”

Waarom denkt u dat de cultuur in zo’n gemengde samenleving niet zo veel zal veranderen?

„Omdat we dit in het verleden al vaker hebben gezien. In de VS was het anglo-protestantisme de dominante cultuur, daar zijn katholieke immigranten uiteindelijk grotendeels in opgegaan. Je ziet het nu ook met derde generatie Amerikanen die een Mexicaanse grootouder hebben. Van hen beschouwt 60 procent zichzelf als wit. Mensen die deels Aziatisch en deels wit zijn, zien zichzelf meestal ook als wit. Je ziet dit proces van assimilatie aan de gevestigde groep ook gebeuren in andere delen van de wereld. Bijvoorbeeld in Afrika bij de Wolof in Senegal, of de Kikuyu in Kenia. Die groepen blijven groeien door inhuwelijking, absorptie en gravitatie naar de dominante groep. De gevestigde groepen die meer prestige bieden, blijven uitdijen.”

Totdat de gemengde groep de meerderheid vormt, verwacht u juist meer culturele instabiliteit en segregatie, door witte vlucht naar buurten met weinig migranten. Moeten we dan ook aan geweld denken, zoals de aanslag op moskeeën in Christchurch, in Nieuw-Zeeland?

„Dat is voor mij moeilijk te voorspellen. Ik denk wel dat de krachten die populistisch rechts voortstuwen, ook ten grondslag liggen aan Christchurch. Uiterst links zal natuurlijk zeggen dat we door het rechts-populisme zulke aanslagen krijgen. Maar ik zie nog steeds betrekkelijk weinig rechts-extremistisch geweld. Sommige onderzoekers stellen dat het geweld vermindert als er een democratische uitlaatklep is. Ik denk dat dat waar is en dat het dus goed is dat die populistische partijen er zijn. Ik verwacht daarom geen grootschalig geweld.”

In Nederland hebben we nu de partij van Thierry Baudet. Hij zegt dat hij Europa dominant blank wil houden en dat we weer baas in eigen land moeten worden. Hij zegt ook dat ons immuunsysteem wordt aangetast door immigranten. Is dit het soort populistische partij dat gezond is volgens u?

„Ik bedoel alleen maar dat het gezond is dat mensen zich via de democratische weg kunnen uiten. Zo betekende Sinn Fein als politieke uiting van het seperatistische Ierse nationalisme het begin van het einde van de IRA.

„Dat wil niet zeggen dat ik de retoriek van populistische partijen altijd goedkeur. Ik ben tegen vijandigheid tegen minderheidsgroepen. Als Wilders zegt ‘minder Marokkanen’ ben ik daar tegen. Om één groep er zo uit te pikken. Wat ik liever zou zien, is dat ze zeggen: wij zijn gehecht aan onze manier van leven, aan hoe ons land altijd was. We hebben geen problemen met andere groepen. Kunnen we een discussie voeren over hoe snel de veranderingen moeten gaan? En over het bevorderen van assimilatie?”

Ik denk dat het aanvankelijke zwijgen de reden is dat radicaal-rechts überhaupt kon ontstaan.

Baudet stelt dat er sprake is van homeopathische verdunning van de Nederlandse bevolking, zodat er nooit meer een Nederlander zal bestaan.

„Dat hoor je in Frankrijk ook steeds meer. Dit is de nieuwe, opkomende discussie. Ik denk dat de gevestigde partijen daar een fatsoenlijk antwoord op moeten formuleren, dat verder gaat dan zeggen dat deze mensen racisten zijn. Uitleggen dat immigratie niet het einde van de Nederlander betekent.”

U stelt dat het goed is als witte mensen zeggen er trots op te zijn dat ze wit zijn en dat ze niet te veel immigratie willen, omdat ze bang zijn dat wit dan niet meer dominant is. U stelt dat ze dat nu niet durven zeggen, en daarom maar over terrorisme of verhoogde criminaliteit beginnen. Denkt u niet dat het gevaarlijk is als mensen het taboe op ‘witte trots’ kwijtraken?

„Als je zegt ‘ik ben gehecht aan mijn eigen groep en aan mijn land zoals het altijd was’, dan is dat volgens mij een gerechtvaardigde emotie. Dat je dat wilt beschermen, is begrijpelijk. Dat lijkt me niet gevaarlijk.”

Denkt u niet dat u met die witte trots een doos van Pandora opent, waarna sommige mensen zich ronduit racistisch zullen opstellen?

„Kijk, er was een tijd dat nationalisme een taboe was, dat je alleen een multiculturalist kon zijn. Dat zijn we in de jaren negentig een beetje kwijtgeraakt. Nu wordt er in dit land een debat gevoerd over Englishness. Dat was een beetje eng, maar dat is het nu niet meer. Ook centrumlinks zegt nu dat we er wel een gematigde vorm van kunnen hebben. Zo denk ik dat we ook wel een gematigde versie van etnische meerderheidsidentiteit kunnen hebben. Maar dat kan niet gebaseerd zijn op raszuiverheid. Dat is het verschil. Het moet gebaseerd zijn op het idee van absorptie van mensen van uiteenlopende kleuren.”

In Groot-Brittannië mag nationalisme weer en vervolgens mag ‘Engelsheid’ ook weer. Denkt u niet dat als die grenzen zo blijven schuiven we, grof gezegd, uiteindelijk weer in de jaren dertig belanden?

„Dat is alsof je zegt dat wanneer we de belastingen verhogen, we uiteindelijk bij het socialisme en de Goelag terechtkomen. Ik vind dat een onheuse manier van argumenteren. Er zit een risico in onderdrukken en een risico in uitspreken. Weten we zeker dat onderdrukken minder risicovol is?”

Want als we de witte zorgen onderdrukken, krijgen we meer rechts-extremistische aanslagen?

„Ja, als er geen uitlaatklep is, niemand hierover praat, en het duidelijk is dat dit taboe is. Kijk, mensen praten hier hoe dan ook over. Alleen niet de ‘mainstream’.”

Thuis aan de keukentafel?

„Ja, of op internet, op sites waar ze zeggen dat de elites samenzweren tegen ‘ons’. Dat kan ook gevaarlijk zijn. Hele groepen witte mensen kunnen het vertrouwen in de overheid verliezen. Ik denk dat het aanvankelijke zwijgen de reden is dat radicaal-rechts überhaupt kon ontstaan.”

Lees ook dit interview van Bas Heijne met politicoloog Matthew Goodwin: ‘Aanhangers van populisten verdienen ons begrip’

Als een wit iemand zegt minder immigratie te willen om het aandeel van zijn eigen groep in de bevolking op peil te houden, dan maakt hij of zij toch onderscheid naar ras? Dat is toch racistisch?

„Dat is onderscheid op basis van ras, maar niet uit vijandigheid jegens een andere groep, maar uit verbondenheid met de eigen groep. Een liberaal zal zeggen dat dit racisme is, een conservatief niet. Zo lang je niet discrimineert ten opzichte van je medeburgers is het naar mijn mening geen racisme. Je kunt het vergelijken met een herenclub die vrouwen weigert. Dat is ook toegestaan. Als het niet om vluchtelingen gaat, mogen landen nu ook al onderscheid maken. Dat gebeurt ook op veel plekken. In Israël bijvoorbeeld, waar joden voorrang krijgen. En Oostenrijk stelde onlangs voor om Duitstalige Italianen een Oostenrijks paspoort te geven.”

U stelt dat migranten zich uiteindelijk aanpassen aan de meerderheidsgroep. Baudet en Wilders zullen zeggen dat met name moslims vaak vasthouden aan hun eigen cultuur en religie en lang niet altijd van plan zijn om te assimileren.

„De uitdaging zit in de komende decennia. In het Verenigd Koninkrijk neemt de groep moslims waarschijnlijk toe van 5,6 procent naar 16,7 procent. Een verdrievoudiging. Maar niet iedereen hoeft deel uit te maken van de meerderheidsgroep. Groepen mogen zich ook afzonderen. Op de lange termijn denk ik dat ze toch naar elkaar toegroeien. Mocht het probleem van de fundamentalistische islam toenemen, dan kan je bij economische migratie ook proberen te selecteren op gematigde moslims, uit gebieden waar de radicale islam weinig voet aan de grond heeft gekregen.”

Wat vluchtelingen betreft stelt u grootschalige, goed toegeruste kampen voor, eventueel in Europa, waar mensen tijdelijk verblijven zonder automatisch aanspraak te maken op burgerschap. Waarom?

„Om zo veel mogelijk mensen te kunnen beschermen. Het huidige systeem bevoordeelt rijke vluchtelingen, omdat zij zich de kosten van mensensmokkelaars kunnen veroorloven. Bovendien biedt het permanente burgerschap een prikkel om grote risico’s te nemen. Tegelijkertijd ondermijnt dit systeem het draagvlak voor bescherming, omdat er veel verzet bestaat tegen het permanent opnemen van vluchtelingen in de samenleving. Europa kan voor een situatie komen te staan waarin het miljoenen mensen moet opnemen, simpelweg omdat zij erin slagen het continent als vluchteling te bereiken. Dat is niet houdbaar. Je ziet nu al gebeuren dat de grenzen dan dicht gaan. Ik denk dat mensen graag bereid zijn vluchtelingen te helpen wanneer dat niet direct betekent dat ze allemaal blijven.”