Waarom Macron een Brexit-havik is

Uitstel of niet? De Franse president vindt dat de EU zich niet moet laten gijzelen door Britse besluiteloosheid. Er is meer te doen.

Theresa May en Emmanuel Macron in Frankrijk, vorig jaar tijdens een herdenking rond de Eerste Wereldoorlog.
Theresa May en Emmanuel Macron in Frankrijk, vorig jaar tijdens een herdenking rond de Eerste Wereldoorlog. Foto Jasper Juinen / Bloomberg

Veel Europese landen halen opgelucht adem als de Brexit daadwerkelijk voor langere tijd wordt uitgesteld. Frankrijk niet. President Emmanuel Macron, die na de Europese verkiezingen van eind mei de Europese Unie grondig wilde hervormen, voert aan de vooravond van de extra Europese top op woensdag 10 april de druk op. Hij begint zijn geduld te verliezen, enkele weken voor de verkiezingen die hij eerder de „belangrijkste ooit” noemde voor de toekomst van de EU.

„De Europese Unie kan niet duurzaam gijzelaar zijn van een oplossing voor de politieke crisis in het Verenigd Koninkrijk”, zei Macron eerder deze week naast de Ierse premier Leo Varadkar. „Onze prioriteit is een goed functioneren van de Europese Unie en de Europese interne markt.” Lang uitstel, met Britse deelname aan de verkiezingen, „is in niets vanzelfsprekend of automatisch”. Het voorstel van Donald Tusk, voorzitter van de Europese Raad, voor verlenging tot uiterlijk 12 april 2020 deed een bron in het Élysée van Macron vrijdag af als een „onhandige proefballon”.

Parijs lijkt zich, anders dan andere lidstaten, niet alleen verzoend te hebben met vertrek van de Britten, maar houdt ook sterk rekening met een ‘No Deal’ en lijkt bereid daarvoor verantwoordelijkheid te nemen. „We moeten naar de toekomst kijken en niet het Europese project opofferen”, is de mantra van het Élysée. De Britten moeten met een „geloofwaardig alternatief” komen. De hamvraag in Brussel luidt nu : durft Macron door te pakken? En zo niet, welke voorwaarden verbindt hij aan uitstel?

Tijdens een van de laatste sessies van zijn ‘Grote Nationale Debat’ liet Macron vorige week aan Noord-Franse burgemeesters weten dat geen land beter voorbereid is op een scheiding zonder akkoord dan Frankrijk. Vissers uit de regio maken zich zorgen omdat 60 procent van hun vangsten uit Britse wateren komt, maar Macron zei dat de wederzijdse afhankelijkheid tussen Britse en Franse vissers bij No Deal tot een snelle oplossing tussen Londen en Parijs kan leiden.

In Calais, waar per boot en per trein de belangrijkste verbinding met het VK ligt, zijn nieuwe hallen verrezen waarin binnenkomende vrachtwagens door de Franse veterinaire en fytosanitaire inspectie (dieren en planten) gecontroleerd kunnen worden. In totaal zijn sinds vorig jaar 700 extra douaniers aangenomen, waarvan 80 voor Calais. Dat is volgens de vakbonden overigens nog altijd niet genoeg: zij staken al bijna een maand uit vrees voor veel drukkere bezigheden.

Havendirecteur Jean-Marc Puissesseau vreest geen lange files. Zelfs een no deal zonder overgangsperiode op 12 april, als Macron komende week tegenover de Britse premier May niet inbindt, „is niet synoniem voor chaos”, zei hij deze week tegenover internationale media. Transporteurs die per boot van Calais naar Dover gaan, moeten hun waar vooraf online aanmelden. Tijdens de overtocht wordt een en ander gecontroleerd. Voor particulieren geldt dat de verwachting is dat Frankrijk strenger gaat controleren dan het Verenigd Koninkrijk: wijn inslaan voor thuis in Engeland bij een van de enorme drankhallen in Calais zou mogelijk moeten blijven, maar de Franse inspectie zou moeilijk kunnen doen over chicken pie die een vakantieganger van huis meebrengt.

Niet te makkelijk

Frankrijk wil bovenal een voorbeeld stellen: vanaf het Brexit-referendum in 2016 is de lijn geweest dat het niet al te makkelijk moet zijn om de EU te verlaten. Een van de belangrijkste Parijse zorgen was minder collectieve slagkracht op defensiegebied. Maar Macrons ‘Europese Interventie Intiatief’, waaraan ongeacht de Brexit ook de Britten deelnemen, lijkt dat verholpen te hebben.

Frankrijk ondervindt minder economische schade van vertrek van de Britten dan landen als Ierland, Nederland of Duitsland, maar de verwachte bijstelling van het bruto binnenlands product is niet onaanzienlijk: 0,8 procent, volgens statistiekbureau Insee. Frankrijk is na Nederland de belangrijkste agrarische exporteur naar het VK. Andersom komen onder meer onderdelen voor Airbus-vliegtuigen naar Frankrijk.

Politicoloog en journalist Coralie Delaume waarschuwde afgelopen week in Le Figaro dat de lijn van Macron daarom wellicht „te hard” is. „Het Verenigd Koninkrijk is het enige grote land waarmee Frankrijk een handelsoverschot heeft.” Delaume is auteur van het vorig jaar verschenen Le couple franco-allemand n’existe pas (Het Frans-Duitse koppel bestaat niet), een veelzeggende titel op een moment dat op meerdere Europese dossiers, waaronder de Brexit, de Frans-Duitse eenheid haarscheurtjes vertoont. De Britse pers ziet Macron inmiddels als havik, terwijl met Merkel wellicht afspraken te maken zijn.

De harde Franse positie heeft één belangrijke reden: Macron wil verder met zijn in eigen land breed gedragen hervormingsplannen voor de EU. Hij is ervan overtuigd dat de EU alleen als hechte eenheid een vuist kan maken tegen China of de VS, met bijvoorbeeld een agressievere industriepolitiek, en hij heeft daar het welslagen van zijn presidentstermijn aan verbonden.

Zijn Europese kandidatenlijst ‘Renaissance’, tevens de titel van een opiniestuk dat hij begin maart in de hele EU liet publiceren, voert als eerste ooit grensoverschrijdend campagne. Het doel is een partijgrenzen doorbrekend machtsblok te vormen tegenover „eurofobe” populisten.

Lees ook: Brexit is een ‘comedy of errors’

„Het komende mandaat van de Europese Commissie en het parlement draait om het herfunderen van de Europese Unie”, zegt parlementslid Pieyre-Alexandre Anglade, in Macrons partij verantwoordelijk voor de Europese agenda. Dat project mag wat de Fransen betreft niet door Britse besluiteloosheid verwateren. „De Britten hebben te kennen gegeven dat ze eruit wilden. Laat ze dan nu ook maar gaan.”

Macrons deadline waren de Europese verkiezingen in mei. Zouden de Britten daar tegen hun zin toch aan deelnemen, dan kan dat zijn plannen danig in de war sturen. Niet alleen symbolisch, omdat nog langer over een vertrekkend land gesproken wordt, maar ook concreet, door Britse tegenwerking in het parlement of in de raad.

Wat dat laatste betreft werd hij vrijdag op zijn wenken bediend door de prominente Brexiteer Jacob Rees-Mogg. „Als een lange verlenging ons vasthoudt in de EU, moeten we zo moeilijk mogelijk doen”, twitterde hij. „We kunnen elke begrotingsverhoging vetoën, het vermeende EU-leger obstrueren en Mr Macrons integratieplannen blokkeren.”