Van klokkenluider in de wetenschap tot miljonair

Ophef Iedere week bespreekt de redactie wetenschap hier ophef in de wetenschap. Vandaag: een rijkelijk beloonde klokkenluider.

Foto GlobalP

Je weet dat een collega met onderzoeksresultaten heeft geknoeid, je weet dat op basis van haar gefraudeerde data tientallen miljoenen aan onderzoeksgeld zijn binnengesleept, je merkt dat de universiteit weinig resoluut optreedt in het onderzoek naar de zaak – én je broer is advocaat met verstand van fraudezaken die de overheid benadelen, hij weet dat klokkenluiders geld aan zulke zaken kunnen verdienen. Dat is heel in het kort hoe Joseph Thomas (35) vorige week miljonair werd dankzij de wetenschapsfraude van een ander.

Eind maart sloot Duke University een overeenkomst met de Amerikaanse regering om 112,5 miljoen dollar (ruim 100 miljoen euro) aan onterecht ontvangen onderzoekssubsidies terug te betalen; als klokkenluider in deze zaak kreeg Joe Thomas 30 procent, dus 33,8 miljoen dollar (ruim 30 miljoen euro). De Amerikaanse journalist Ivan Oransky, oprichter van blog Retraction Watch dat publiceert over misstanden in de wetenschap, interviewde Thomas voor een artikel op Medscape, een site voor medisch nieuws.

Longfunctie van muizen

Het begon ermee dat Thomas’ collega Erin Potts-Kant onder vuur lag. Zij deed aan Duke University muizenonderzoek naar het effect van luchtvervuiling op de longfunctie bij muizen en zou ruim 25.000 dollar verduisterd hebben, onder meer door fraude met bonnetjes voor onderzoeksmateriaal. Er rezen twijfels over data van het lab waar Potts-Kant werkte. Zeventien van haar artikelen zijn inmiddels teruggetrokken. Maar de fake-resultaten waren al in nieuwe subsidieaanvragen gebruikt.

Joe Thomas ergerde zich eraan dat Duke Univeristy niet snel genoeg de onderste steen boven probeerde te krijgen en begon, met hulp van zijn broer John, een rechtszaak tegen onder meer Duke, Potts-Kant en labhoofd William Foster, die hem dus veel geld opleverde. De miljonair wil nu andere klokkenluiders helpen met het bestrijden van wetenschapsfraude, zegt hij.

Lees een interview met Ivan Oransky van het blog ‘Retraction Watch’: ‘De wetenschap is niet zelfzuiverend’

De zaak is voor microbioloog Arturo Casadevall (Johns Hopkins University, Baltimore) aanleiding om er in een opiniestuk in Nature nog eens op te hameren dat correct en zorgvuldig wetenschappelijk onderzoek beloond moet worden – niet citatiescores of media-aandacht, zoals nu het geval is. Het wordt moeilijk die cultuur te veranderen, schrijft hij, maar hij ziet lichtpuntjes. Zo werd de succesvolle Crispr-cas-techniek ontwikkeld op basis van routineachtig onderzoek naar de verdediging van bacteriën tegen virussen.