Opinie

NAVO ook na 70 jaar nog een onmisbare alliantie van democratische staten

atlantische alliantie

Commentaar

Het wordt wel de meest succesvolle militaire alliantie ooit genoemd, de Noord Atlantische Verdrags Organisatie (NAVO) die deze week haar zeventigste verjaardag vierde. Dat mag zo zijn, belangrijker is de vraag hoe succesvol de alliantie in de komende decennia zal zijn.

De NAVO had een vanzelfsprekende rol in de blokconfrontatie van de Koude Oorlog en nam daarna taken buiten het eigen grondgebied op zich. Intussen veranderde de bipolaire wereld in een multipolaire wereld. Naast de VS en Rusland kwam China snel op. Daar kwam nog bij dat nieuwe technologie de aard van bedreigingen – cyberdreiging, hybride oorlogsvoering, drones – ingrijpend heeft gewijzigd. Heeft het bondgenootschap de veerkracht om mee te veranderen?

Na fikse confrontaties tussen president Trump en Europese regeringsleiders op NAVO-toppen in 2017 en 2018 in Brussel, zag men af van een feestje op het allerhoogste niveau. Niet de regeringsleiders maar de ministers van Buitenlandse Zaken en de NAVO-ambassadeurs reisden daarom naar Washington, waar 12 landen op 4 april 1949 de oprichtingsakte van de alliantie tekenden.

Trump veroorzaakte veel tumult door de Europeanen te kapittelen over te lage defensie-uitgaven. Zijn harde opstelling heeft wel effect. De uitgaven in Europa stijgen met tientallen miljarden. Lang niet iedereen voldoet aan de normen die de NAVO-landen onderling overeen zijn gekomen. Veel landen beseffen wel dat er in defensie geïnvesteerd moet worden – niet omdat Trump het zegt, maar omdat de NAVO-landen meer middelen nodig hebben om nieuwe dreigingen aan te kunnen. Met de inval in Georgië, de annexatie van de Krim, inmenging in Oekraïne en prominente ondersteuning van het Syrische regime profileerde Rusland zich de afgelopen jaren als assertieve tegenstander.

De discussie over geld zal voorlopig niet verstommen, ook niet in Nederland. De krijgsmacht krijgt weliswaar meer geld, maar Nederland is nog ver verwijderd van de NAVO-uitgavennorm van 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) die uiterlijk in 2024 moet zijn bereikt. Dit jaar komt Nederland op 1,3 procent – bij ongewijzigd beleid daalt dat naar 1,23 procent in 2023. De uitgaven staan opnieuw ter discussie bij de Voorjaarsnota en de Defensienota van 2020. Er is op termijn geen reden dat een welvarend land als Nederland zich niet aan de NAVO-afspraken houdt.

Van de 29 landen voldeden er vorig jaar zeven aan de norm. Het Witte Huis heeft het in het debat met Europa vooral gemunt op het grote en welvarende Duitsland, dat eveneens ver achter blijft met investeringen. Washington vindt dat Europa meer verantwoordelijkheid moet dragen voor de eigen verdediging – een stevigere bijdrage van Duitsland zou veel gewicht in de schaal leggen. Duitsland is onder verwijzing naar het nazisme uiterst behoedzaam op militair terrein. Dat is begrijpelijk en billijk. Maar zeven decennia na de ondergang van het Derde Rijk mag het verleden niet meer als excuus worden gebruikt om verantwoordelijkheden uit de weg te gaan.

De harde discussies over geld leidden tot spanningen tussen Europa en het Witte Huis. Het hielp daarbij niet dat Trump ook hardop het nut van de NAVO weleens in twijfel trok. Maar men mag de frictie ook niet overdrijven. Inmiddels heeft Trump de NAVO omarmd en op de Amerikaanse bijdrage aan de Europese defensie valt ook na twee jaar niets af te dingen. Bovendien onderstreepte het Amerikaanse Congres deze week nog eens uitdrukkelijk dat er in beide politieke kampen in de VS veel steun is voor de NAVO. Stoltenberg mocht deze week een gezamenlijke vergadering van Huis en Senaat toespreken. Eind dit jaar ontmoeten de regeringsleiders elkaar voor een diner in Londen.

Lees ook: De NAVO viert moeizaam feest

Vladimir Poetin en Donald Trump hebben de NAVO nieuw elan gegeven. Sinds ‘de Krim’ staat verdediging van het eigen grondgebied – de oorspronkelijke kerntaak – weer centraal. En het bondgenootschap heeft laten zien dat het in staat is in korte tijd de verdediging van de oostflank te versterken en een geloofwaardig signaal aan het Kremlin te zenden: een herhaling van de Krim in de Baltische regio of op de Balkan wordt niet getolereerd. Trump heeft in Europa een debat over eigen verantwoordelijkheid afgedwongen. En ook dat is winst.

De afgelopen jaren hebben laten zien dat de eenheid in de NAVO niet vanzelfsprekend is, maar debat en inspanning vereist. Ook is gebleken dat de NAVO onder druk in staat is om te veranderen. Men mag hopen dat dat zo blijft. Voor de veiligheid van Europa én de VS blijft de NAVO onmisbaar.