Hoe kom je aan die wallen onder je ogen?

Durf te vragen Donkere kringen, wallen. De dunne huid rondom de ogen heeft een prijs. Daaraan is makkelijk af te lezen of we moe zijn.

Niet goed geslapen? Die vraag kan niet uitblijven als je ’s ochtends op je werk komt met wallen onder de ogen. Of donkere kringen. Hoe kom je eraan en hoe kom je eraf?

De huid rond de ogen is een van de dunste van het lichaam. Dat geeft de oogleden optimale bewegingsvrijheid om zich aan te passen aan verschillende lichtomstandigheden en het maakt ons gezicht expressief. Maar die dunne huid heeft ook een prijs. Aan de ogen is het eerst af te lezen of we moe zijn en welke leeftijd we ongeveer hebben. Maar helemaal betrouwbaar is dat signaal niet.

Omdat je ogen zo’n visitekaartje naar de buitenwereld zijn, is het niet verwonderlijk dat ooglidcorrecties bij de vaakst uitgevoerde cosmetische operaties horen.

Dunner en minder elastisch

De ene mens is gevoeliger voor wallen en kringen dan de ander. Dat heeft onder meer met aanleg te maken. Veroudering maakt de huid dunner en minder elastisch. Dat verergert onder invloed van zonlicht, sigarettenrook en andere vervuiling. Ook onderhuidse vliezen verslappen, waardoor vetkussentjes onder de oogleden naar buiten kunnen gaan uitpuilen (‘vethernia’ noemen oogspecialisten dat). Bij vrouwen is het effect daarvan dramatischer, vooral na de overgang. In sommige gevallen liggen er ernstiger kwalen onder, zoals lever- en schildklierstoornissen.

Maar goed, je hoeft niet oud, ziek of versleten te zijn om met deze problemen rondom het oog geconfronteerd te worden. Ochtendwallen treffen iedereen wel eens. Ze laten zich verklaren door vochtophoping die zich het duidelijkst manifesteert onder de dunne huid van de oogleden. Hooikoorts of andere allergieën, verkoudheid, huilen, stress, te veel alcohol en zout eten zijn genoemd als „daders”. En natuurlijk te weinig nachtrust.

Overtollig vocht

„Knipperen met de oogleden is als lopen voor de benen”, schrijft de Amerikaanse opthalmoloog Charles Slomin. Het voortdurend samentrekken van de spieren geeft een melkende beweging, waardoor overtollig vocht uit het onderhuidse weefsel beter wordt afgevoerd. Maar tijdens de slaap knipperen we niet.

Andere deskundigen denken dat ook de zwaartekracht een rol speelt. Als we liggend slapen, verdeelt het vocht zich evenredig over het lichaam, zodra we opstaan, zakt dat langzaam weer naar beneden. Tijdens dag wordt de huid in de bovenste helft van het lichaam door deze ontwatering dunner. De wallen onder ogen zakken dus letterlijk af.

Een lichte oogmassage, water drinken, veel knipperen, speciale oogcrème smeren en schijfjes komkommer op de ogen kunnen de zwelling tot op zekere hoogte verminderen.

En dan die donkere kringen, waar komen die vandaan? De huid rond de ogen is zo dun, dat de onderliggende bloedvaatjes en spieren erdoorheen kunnen schijnen. Maar de verkleuring kan ook veroorzaakt worden door ophopend pigment. Het is niet alleen het normale huidpigment melanine dat een bruinige kleur geeft, maar ook afbraakproducten van hemoglobine; hemosiderine (geelbruin) en biliverdine (groen). Ontstekingen in het lichaam of allergie kunnen die pigmentophoping versterken. Maar ook hier zijn er, net als bij de wallen onder ogen, tientallen verschillende „daders” aan te wijzen. Vaak zijn het dezelfde: met te weinig slaap en vochttekort in de hoofdrol.

Wekelijks zoekt de redactie wetenschap het antwoord op een veelgestelde vraag. Ook een vraag? durftevragen@nrc.nl