Opinie

    • Sander Schimmelpenninck
    • Ruben van Zwieten

Elite, ga terug naar de salon!

De elite Nederland segregeert rap, en de elite geeft met het eigen ‘clan-denken’ het verkeerde voorbeeld, schrijven en .

Michel-François Dandré-Bardon (1700-1783): literaire salon in Parijs
Michel-François Dandré-Bardon (1700-1783): literaire salon in Parijs Foto Musée du Louvre

SP-leider Lilian Marijnissen verplaatste zich eind 2018 in de Franse oproerkraaiers met hun gele hesjes. „De elite houdt zich bezig met het einde van de wereld, gewone mensen houden zich bezig met het einde van de maand”, zei ze. Een beter pleidooi vóór de elite hadden wij niet kunnen verzinnen. Het woord ‘elite’ heeft vooral een negatieve klank; als een etiket dat op ondemocratische en zelfbevoordelende ideeën geplakt kan worden. In ‘elitair’ klinken uitsluiting en aanstellerigheid door. Toch is het onzin om je alleen maar tegen de elite te keren. Wie de oude afschaft, krijgt er vrijwel altijd een ergere voor terug, leert de geschiedenis.

Het kan ook anders; een samenleving kan het scheppen van een elite actief ter hand nemen. Zo kwam in de achttiende eeuw overal in Europa het idee van ‘de salon’ op, een schepping van het Franse gezelschapsleven, waar intellectuelen, politici, aristocratie en later de gegoede burgerij elkaar ontmoetten, en waar wijsgeren als Voltaire en Rousseau hun ideeën testten. Intellectualiteit was belangrijk, maar geen absoluut vereiste. Een zekere bevlogenheid wel.

In de 21ste eeuw bestaat zoiets helaas niet meer, en al helemaal niet in Nederland-hokjesland. Dat is een drama: vooroordelen raken vastgeroest en er is geen uitwisselingen van ideeën. De Hollandse elites vinden elkaar uitsluitend in zelfontkenning. Om een Amsterdams voorbeeld te geven: de mode- en ontwerptypes in de nieuwe club Soho House wijzen bij elite naar de ondernemers en ‘Zuidassers’ in café Hoppe, even verder op, die op hun beurt zullen wijzen naar de linkse intellectuelen in debatcentrum De Balie, nog iets verder. Zo blijft de kloof bestaan.

Ontkennen van autoriteit

Het ontkennen van autoriteit, van een bepaalde verhevenheid, heeft alleen tot gevolg dat de onderklasse zich gesterkt ziet in het geloof dat ‘de elite’ fout is, en dat het vertrouwen in publieke instanties en de wetenschap verder wordt uitgehold.

Lees ook: Wij, de elite van deze tijd, zijn veel te bang

Nog altijd heeft de gemiddelde Nederlander heus vertrouwen in zijn dokter, een minister of een klimaatwetenschapper. Maar als zelfs de hoogste overheidsdienaren doen alsof autoriteit verdacht is, groeien jongere generaties op met een allesverwoestend gebrek aan respect voor kunde en gezag. De energie die veel leden van de elite aan de dag leggen met ontkennen dat ze elite zijn, zich terug te trekken in eigen clubhuisjes, of excuses te verzinnen voor hun lidmaatschap van de elite, kunnen ze heel wat zinniger gebruiken door de vruchten van hun bevoorrechte positie te delen. Dat begint met taal. Leden van de elite moeten in begrijpelijke taal spreken, maar niet door het volk toe te spreken alsof het louter uit hooligans bestaat, zoals de VVD lijkt te denken. Martin Luther Kings ‘I Have a Dream’ sloeg óók aan omdat hij in verheven Engels sprak. Polderdandies als Fortuyn en Baudet tonen ook aan dat er behoefte is aan elitarisme, zelfs bij mensen die ‘gewoon’ als religie hebben.

Cijfermatige kennis

Om verbeelding te brengen , moet de elite de taal ervan weer gaan beheersen. Wanneer de kinderen van de elite massaal bedrijfskundige en economische opleidingen ambiëren, in de hoop te eindigen als Londense investment banker, lukt dat maar matig. Cijfermatige, bedrijfskundige kennis is handig, maar wat meer filosofie, geschiedenis en literatuur zorgen voor de verbeeldings- en inlevingskracht die nu zo gemist wordt. Niet alle aspecten van het leven zijn nu eenmaal door een economische bril te bezien, en het vertellen van een eigen verhaal lukt in de regel pas na het lezen van andermans verhalen. Vooralsnog heeft onze economische elite echter het mensbeeld van de homo competitivus. Eerst ik, dan jij niet, en dan ik weer.

Lees ook: Thierry, de bonussen en de verwarde elite

Het zou voor onze vrienden aan de Zuidas niet gek zijn om de bijbel en de Verlichting te bestuderen. Vrijheid, gelijkheid en broederschap zijn nog altijd onverminderd het betere alternatief voor het momenteel dominante werk, familie en vaderland. Kortom: terug naar de filosoof Friedrich Schiller, naar het volkslied van Europa en de Negende symphonie van Beethoven.

Tegengif tegen cynisme

Verbeeldingskracht maakt dat mensen niet alleen de letter, maar ook de geest van de wet internaliseren. Verbeeldingskracht zorgt ervoor dat cynisme, dat het systeem nu eenmaal werkt zoals het werkt, wordt verlaten en zorgt voor ideëen over verandering en de toekomst. Inbeeldingskracht zorgt voor verbondenheid met mensen die niet de eigen kinderen, familie of vrienden zijn. De wereld bestaat immers niet alleen uit winnaars en verliezers, maar ook uit pechvogels en mazzelaars, uit sterke en zwakke broeders. Nederland segregeert rap, maar de elite geeft met haar ‘clan’-denken het verkeerde voorbeeld. Er is een grote obsessie met het wel en wee van het nageslacht, maar dan wel alleen het eigen nageslacht. Wanneer de elite de eigen kinderen ziet als verlengstuk van zichzelf, als deel van een dynastie, dan werkt dat denken door bij de rest van de bevolking. Broederschap en burgerschap zijn wellicht abstracte termen geworden, maar vrijwel iedereen uit de economische elite kan méér doen dan ze nu doet. Dat begint bij simpelweg netjes belasting betalen, niet obsessief het eigen vermogen naar je eigen kinderen schuiven en te beginnen met nadenken over het eigen verhaal. Een goede elite verstaat zijn roeping, dus hup! Terug naar die salon!

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.