Foto Roger Cremers

Na jaren leegstand gloort hoop voor dit iconische probleemgebouw

Tripolis Drie iconische torens waren het, Tripolis aan de rand van de Zuidas. Moeilijk te verhuren ook. Een projectontwikkelaar wil het complex nieuw leven inblazen.

Tien centimeter, meer is het niet. Maar als je goed kijkt, zie je dat het beton bij het Tripolis-gebouw aan de randen wat uitsteekt. Elke verdieping lijkt zo lichtjes over die eronder te vallen. Je ziet het ook in de houten panelen die, naast de felgekleurde raamkozijnen, nét niet mooi op elkaar aansluiten. Constructiefouten? Nee, begin jaren 90 bewust zo ontworpen door architect Aldo van Eyck.

Het is „een dingetje” onder potentiële huurders, zegt Sophie op den Kamp, terwijl ze door het lege gebouw struint. Op den Kamp is directeur van TQ, broedplaats voor techbedrijven. Begonnen in het centrum van Amsterdam, breidt de organisatie uit in het zuiden van de stad. „Ze verbazen zich erover dat ze meer betalen voor ruimte op de vijfde verdieping, de bovenste, dan op de eerste. Ze willen weten waarom.” Ze lacht: „Binnen zie je die tien centimeter verschil écht niet.”

Na bijna tien jaren komt er weer leven op de Tripolis-campus, een kale heuvel met drie iconische kantoren aan de rand van de Zuidas. Niemand gaf nog een stuiver voor de verouderde panden die een symbool werden van de kantoorleegstand in Nederland. Organische kantoorruimtes? Het werkte niet.

Twee jaar geleden kocht belegger Blackstone de panden. Projectontwikkelaar Flow gaat met de Amerikanen het complex herontwikkelen. TQ moet het uithangbord worden van een vernieuwde Tripolis-campus.

  1. Een andere kantoornorm

    De belofte waarmee Tripolis in de markt werd gezet, loog er niet om: „een inspirerend platform” was het, en „een nieuwe maatstaf in werkomgeving”. De gebouwen met hun houten en stenen buitenkant, met de rug gekeerd naar de A10, waren niet zomaar kantoorpanden. Met ‘bloemvormige’ ruimtes, gekoppeld rondom een middenpleintje, waren ze in bijna alles atypisch.

    Van Eyck ging met het speelse gebouw dwars in tegen de rechthoekige kantoorkolossen die begin jaren 90 de norm waren. Lange, smalle gangen met kamers waar je nauwelijks zonlicht zag? Welnéé, kantoorvloeren moesten léven, vond hij. Van Eyck wilde open ruimtes waarin werknemers continu met elkaar in contact zouden staan.

    Lees hier de necrologie die we in 1999 maakten over Aldo van Eyck: Humaan en poëtisch bouwmeester

    Toch wist het knusse dorpje maar moeizaam bewoners te vinden. Pas anderhalf jaar na de oplevering in 1994 kreeg Tripolis met de beursgenoteerde uitzendorganisatie Vedior de eerste prominente huurder. Het gerenommeerde advocatenkantoor De Brauw betrok in 1997 de andere twee torens.

    Partner Evert-Jan Henrichs lichtte de verhuismotieven destijds in NRC toe: „Het functionele karakter gaf voor ons de doorslag, maar de antroposofische grilligheid sprak mij persoonlijk aan. De architectuur van het pand is omstreden en heeft een eigen identiteit. Niet te poenerig en van binnen licht en speels.”

    Toch werd Tripolis gaandeweg een kantoor als elk ander. De advocaten zochten privacy, verkamerden de boel en sloten de deuren. „Je wilt toch in beslotenheid met je cliënt kunnen praten”, blikt partner Harm-Jan de Kluiver terug.

    Je voelde aan alles dat het ooit een te gek gebouw was

    Yannick Noomen producent

    Af en toe kwamen de juristen samen op het middenpleintje, het hart van hun bloemvormige ruimtes. „Lobben noemden we die vleugels. Het waren micro-organisaties met een eigen sfeer. We waren vooral op elkaar gericht en minder op de andere lobben in het gebouw. Daar kreeg je minder van mee. Leuk bedacht, maar in een traditioneel kantoor kun je ieder geval nog zien wie er aan het eind van de gang zit.”

    Na tien jaar stond De Brauw voor de vraag: opknappen of verhuizen. De Kluiver: „Jongere collega’s wilden graag in het centrum van de Zuidas zitten. Dichtbij hun concurrenten.”

    Vedior was al weg; gefuseerd met branchegenoot Randstad en daar ingetrokken.

    Om Tripolis geschikt te maken voor nieuwe huurders werd in 2010 architect Moriko Kira ingeschakeld. Bij haar eerste bezichtiging zag ze dat de advocaten en uitzenders met hun kamertjes niet veel hadden begrepen van het gebouw. Zo had Van Eyck het „nooit bedoeld”, schreef ze. Diens opvattingen met het Tripolis-gebouw waren „nooit gewaardeerd en begrepen.”

    Dat zou in de jaren daarna niet beter gaan.

  2. Tripolis was een van de laatste ontwerpen van architect Aldo van Eyck (1918-1999).
    Foto Vincent Mentzel
    Foto Vincent Mentzel
  3. Tripolis loopt leeg

    Een kantoorpand waar nog net wat tapijt in ligt en het systeemplafond amper blijft hangen – de eisen die theatercollectief Nineties Productions stelde aan de locatie voor hun stuk Noir waren in 2017 niet zo gek hoog. Elk leeg kantoorpand – en dat waren er een hoop in die tijd – had zo ongeveer voldaan. Maar toen producent Yannick Noomen het Tripolis-gebouw binnenliep, was hij verkocht.

    Noomen zag een vrijwel volledig gestript gebouw met betonnen vloeren, holle ruimtes en hoorde een galm die door het hele pand trok. „Het ademde verlatenheid en vergane glorie”, herinnert hij zich. „Je voelde aan alles dat het ooit een te gek gebouw was. Het was bijna zielig.”

    Zielig, maar daarmee wel perfect voor een stuk over een dystopische toekomst waarin algoritmes en robots het denken hebben overgenomen en elke menselijke emotie is uitgebannen. „Dat stond echt haaks op het utopische idee van Van Eyck, die juist wilde dat mensen meer met elkaar zouden communiceren door open in plaats van gesloten ruimtes.”

    Lees hier een eerder artikel over Noir: Met een lekkere robot zou ik het wel doen

    Al zes jaar stond Tripolis vrijwel volledig leeg toen het theatergezelschap twee maanden zijn intrek nam. Stadsdeel Zuid en Fortis Investments waren zo rond 2010 de laatste huurders. Ook bij de gemeenteambtenaren bleek geen langdurige liefde voor Tripolis.

    Toen vluchtelingengroep We Are Here in 2016 een van de panden kraakte, besefte toenmalig eigenaar AXA dat hij beter een alternatieve gebruiker voor Tripolis kon zoeken. Het pand kreeg een tweede leven als film- en theaterlocatie. De tv-serie Zuidas werd er opgenomen, en de film die Nederland in 2017 inzond voor de Biënnale van Venetië.

    Een permanente oplossing voor het probleemgebouw was het niet. Dus deed AXA Tripolis in de verkoop. Dat was niet de eerste keer dat een eigenaar afhaakte. Waarom lukte het maar niet om van een onderscheidend gebouw op een aantrekkelijke locatie een bloeiende plek te maken?

    Oud-topman van vastgoedbedrijf Jones Lange LaSalle, Eric de Clerq Zubli, heeft wel een idee. Hij was in 2003 betrokken bij de verkoop aan AXA. „De kern van de Zuidas trok enorm, bedrijven verlieten de rand. De binnenkant van het gebouw verouderde. Daar moet je in willen investeren.”

    Bovendien zegt hij, is het ook een smaakkwestie. Je moet van dit soort architectuur houden. „Het organische, de door de ontwerpstijl beperkte hoeveelheid vierkante meters en een tijdsgevoelige kleurstelling in de kozijnen: het beperkt het aantal huurders dat in dit soort gebouwen wil zitten.”

  4. Foto Roger Cremers

  5. Nieuwe lente voor Tripolis

    Maart 2019. Klussers lopen af en aan in het nog amper verhuurde Tripolis. „Kijk, hier komt een barretje van Heineken”, zegt Sophie op den Kamp van techbroedplaats TQ, terwijl ze wijst naar een van de middenpleintjes. „Dan kunnen bedrijven elkaar op een vrijdagmiddagborrel ontmoeten.”

    Samen met Boris Veldhuijzen van Zanten, oprichter en baas van het digitale platform The Next Web, waarvan TQ onderdeel is, ontwikkelde ze een plan voor een van de torens. Ze wist zich verzekerd van een enorme vraag naar inspirerende werkruimte van start- en scale-ups. Dat zijn „bedrijven met een werknemer of vijftig in de fase na start-up.”

    Begin mei nemen de eerste huurders hun intrek, en daarna moet het er gaan krioelen van de designers, programmeurs en ondernemers. Ieder z’n eigen hoek, dat wel. Maar TQ laat de werkruimtes nadrukkelijk open. In de geest van Aldo van Eyck wil het „ontmoetingen bevorderen”.

    Veldhuijzen van Zanten legt uit waarom: „Stel: iemand heeft een programmeur nodig, en bij een ander bedrijf kennen ze nog een goede freelancer. In zo’n open ruimte loop je gemakkelijk even bij elkaar langs.”

    Ook helpen die jonge ondernemers elkaar graag. „Een bedrijf wil de Zuid-Amerikaanse markt op. Even verderop zitten mensen met ervaring in dat gebied. Dan wil je dat ze met elkaar gaan praten over lokale uitdagingen.”

    De ondernemer vergelijkt het gebouw met zijn favoriete feestjes. „Waar je van bar naar dansvloer en dan naar de tuin en terug. Op elke plek kom je nieuwe mensen tegen. Dat is wat Tripolis straks moet zijn.”

    Waarom het dit keer wel gaat lukken van Tripolis een succes te maken? „Misschien was van Eyck zijn tijd wat vooruit”, zegt Op den Kamp. „Het inspirerende open platform dat hij voor ogen had, willen wij graag tot leven wekken.”

  6. Foto Roger Cremers
    Foto Roger Cremers
    Op dit moment wordt één van de torens van Tripolis opgeknapt. In mei zullen verschillende beginnende bedrijven hun intrek nemen.
    Foto Roger Cremers
  7. Wonen in het groen

    Toch zal ook TQ Tripolis niet lang huren. Hun toren is in de plannen van investeerder Blackstone over drie tot vijf jaar een appartementencomplex. TQ verhuist dan naar een nieuw kantoor „in de geest van Tripolis”, dat geklemd zit tussen de A10 en het huidige gebouw. „Een lang rechthoekig pand dat kantoorvolume toevoegt”, zegt Sjoerd Lycklama van projectontwikkelaar Flow. „Een afscheiding tegen het geluid van de snelweg.”

    Blackstone kocht Tripolis twee jaar geleden voor 72,5 miljoen euro van beleggingsmaatschappij AXA. De Amerikanen willen het herontwikkelen, met kantoren, woningen, winkels, horeca. Hoeveel dat kost wil Flow niet zeggen.

    Het ontwerp voor het hele complex, met de nieuwbouw en het opgeknapte Tripolis, is van de gerenommeerde architect Winy Maas. In een eerder plan wilde hij het nieuwe kantoor als een ‘glazen nietje’ over de oude gebouwen laten vallen. Tot onvrede van de erven van Aldo van Eyck.

    „We willen geen afbreuk doen aan Tripolis”, benadrukt Lycklama, maar ingrijpen is volgens hem echt wel nodig. „Bijna alle makelaars die we spraken, adviseerden ons Tripolis te slopen. De gemeente had er evenmin problemen mee als de helft tegen de vlakte ging. Dat is wat we juist niet doen. We ontdekken opnieuw de schoonheid van Tripolis.”

    Architect Maas liet zich voor zijn nieuwbouwplan inspireren door de Google-campus in Londen. Dat bedrijf heeft wonen, werken en vrije tijd gecombineerd in één gebied met veel groen. Lycklama: „Wij willen de natuur laten terugkomen op de daken van Tripolis en van de circa honderd woningen die we hier gaan bouwen.”

    De Google-campus in Londen.Foto Hayes Davidson

    Veldhuijzen van Zanten ziet de plannen wel zitten. Hij wijst vanaf de vijfde verdieping van het TQ-pand op de nabijgelegen sporthallen en het Olympisch Stadion. „Ze noemen het nu nog de sport-as, maar wij willen dat het straks de tech-as is. Met bloeiende bedrijven, waarvoor de Googles en Facebooks van deze wereld in de rij staan.”