Die kale plek rond een boomstam kan best opgefleurd worden

Tuinieren Het heet boomspiegel: het stukje grond rond een boomstam. Een mooie plek voor plantjes.

Illustratie Lotte Dijkstra

Vergroen je straat, claim een stukje tuin. Dat kan: in veel gemeenten is het mogelijk de grond rond een boom (de boomspiegel) toegekend te krijgen. Het kan een prachtig tuintje worden, waar insecten en vogels wat aan hebben en de straat van opvrolijkt – niemand wordt blij van de met hondenpoep bedekte stukjes zand die het nu vaak zijn.

Er zijn geen landelijke regels voor het beplanten van boomspiegels, maar omdat er zoveel voordelen aan zitten, wordt het steeds meer gestimuleerd. Een groene omgeving is gezond en maakt mensen vrolijker. Meer beplanting in de bebouwde kom voorkomt wateroverlast en hittestress en ook de luchtkwaliteit verbetert. Alle reden om ieder stukje grond te claimen dat in het overgeorganiseerde Nederland geen bestemmingsplan heeft – en het propvol te zetten met de juiste planten.

Drie voorbeelden van beplantingschema’s:

  1. Paars en roze insectenhemel

    Deze planten zijn inheems en daarmee goed voor de natuur en voor insecten. Ze bloeien lang. Na het planten is er weinig onderhoud, de planten redden zichzelf. Ze hebben wel een redelijk lichte plek nodig. In een smalle straat met veel schaduw, zullen ze het minder goed doen.

    Beemdkroon (Knautia arvensis)

    Vroeger was deze plant gewoon in de wei te plukken. Nu staat hij op de rode lijst omdat hij dreigt te verdwijnen. De mooie lila bloemen bevatten veel nectar, waar zowel dagvlinders als honingbijen en hommels op afkomen. Er is zelfs een solitaire bij, de knautiabij (Andrena hattorfiana) die afhankelijk is van de beemdkroon. Hij bloeit van juni tot oktober.

    Damastbloem (Hesperis matronalis)

    Deze plant wordt ook wel nachtviolier genoemd – en dat zegt alles over hoe lekker de bloemen ’s avonds ruiken en welke bezoekers erop verwacht kunnen worden: nachtvlinders en motten ruiken de plant al van verre. Daarnaast dient de damastbloem als waardplant (gastheer) voor diverse soorten rupsen van dagvlinders, zoals klein koolwitje en oranjetipje. Strikt genomen noemen we de plant ingeburgerd en niet inheems. In mei en juni bloeit hij helder paars, wanneer je terugsnoeit in de zomer kan het zijn dat er in september opnieuw bloemen verschijnen. Liever een witte bloei? Kies dan de variant waar ‘Alba’ achter staat.

    Wilde marjolein (Origanum vulgare)

    Ook deze plant staat op de rode lijst. Vlinders, bijen, zweefvliegen en hommels maken er graag gebruik van. Wilde marjolein staat ook wel bekend als oregano en doet het goed in pasta en op pizza. Dit plantje blijft wat lager en is daarmee geschikt voor aan de randen van de boomspiegel. De bloei is van juni tot in september met roze bloemetjes.

    Lees ook: Zo lok je de vlinders en insecten je tuin in

    Betonie (Stachys officinalis)

    Betonie staat eveneens op de rode lijst, zelfs als zeer bedreigd. Deze plant wordt wat hoger (80 cm) en kan dus het best wat verder achterin geplant worden. De paarse bloemen worden druk bezocht door insecten, het is een waardplant voor de grote wolbij en andoornbij. De bloei is van juni tot augustus.

  2. Weinig onderhoud en verse kruidenthee

    Deze beplanting doet het prima op een wat donkerder plek. Het zijn planten die goed zijn voor de natuur en verse thee verschaffen. Ze redden zich prima zonder ingrijpen, omdat het stuk voor stuk wandelaars zijn die graag territorium veroveren. Laat ze het onderling uitvechten en beperk het tuinieren tot af en toe water geven en thee plukken.

    Citroenmelisse (Melissa officinalis)

    Hiermee zet je heerlijke thee die naar citroen smaakt. De plant is niet stuk te krijgen en je hoeft in het voorjaar alleen terug te snoeien , waardoor je de nieuwe scheuten licht en ruimte gunt. Melisse krijgt witte bloemetjes, waar veel bijen en hommels op te vinden zijn. Wordt de plant wat te slungelig en houtachtig in de zomer, knip dan wat meer weg voor de thee. Daarna zullen zich al snel nieuwe verse blaadjes vormen. Ook ijsthee is makkelijk gemaakt met melisse.

    Onzelievevrouwebedstro (Galium odoratum)

    Dit inheemse plantje vormt bodembedekkende matten en wandelt binnen een mum van tijd van tuin tot tuin. Ideaal dus voor bij een boomspiegel, waar de stoep zijn territoriale neigingen bedwingt. Gedroogd geurt het naar zoet stro op een warme zomerdag. Thee van lievevrouwebedstro heeft de naam slaap en spijsvertering te bevorderen en een ontkrampende werking op de bloedvaten te hebben. Maar drink er niet te veel van: er zit cumarine in.

    Munt (Mentha)

    Weer zo’n strijder om grondgebied. Zet munt dan ook nooit los in de tuin, het is niet bij te houden. In potten of binnen de beperkingen van een boomspiegel is de plant ideaal. De specifieke soort is volledig afhankelijk van de smaak van de planter, er zijn namelijk honderden soorten die variëren van chocoladesmaak tot sinaasappel en ananas. Je kunt van allemaal thee maken, het zijn fijne keukenkruiden en ze zijn zeer makkelijk te verzorgen.

  3. Een kleurrijk stukje tuin om te zaaien

    Deze boomspiegel is kleurrijk, vrolijk en ideaal om met kinderen aan te leggen om ze te enthousiasmeren voor tuinieren. De planten zijn makkelijk te zaaien, wat erg betaalbaar is ten opzichte van planten kopen. Als eenjarigen geven ze alles wat ze hebben in één seizoen. Ze bloeien dus heel rijk, om er vervolgens mee op te houden. Zo is het mogelijk ieder jaar een nieuw plan te maken en te wisselen in kleuren en ideeën. Het vraagt om een plekje waar de planten in ieder geval een paar uur per dag zon vangen.

    Oost-Indische kers (Tropaeolum majus)

    Alles van deze plant is eetbaar: de bloemen, de naar radijsjes smakende jonge blaadjes en ook de zaadjes, waar een soort kappertjes van gemaakt kunnen worden. Van oudsher waren de bloemen van deze plant knaloranje en werden ze rondom gewassen gebruikt als afleidingsmanoeuvre. Luizen en rupsen zijn er namelijk gek op – en zo lieten alle plaagdieren de rest van de tuin met rust. Mochten er luizen op verschijnen dan is dat snel verholpen: de aangetaste delen wegknippen of met een straal water de luizen verwijderen. Oost-Indische kers is heel gemakkelijk te zaaien, ideaal voor een beginner in de tuin. Er zijn zaden voor planten in allerlei kleuren en groeiwijzen: lange ranken of juist korte bossige struikjes.

    Cosmea (Cosmos bipinnatus)

    Ook dit eenjarige plantje is makkelijk te zaaien en levert veel op. Er zijn massa’s mooie witte of roze snijbloemen van te knippen. Het is wel belangrijk de (uitgebloeide) bloemen te blijven snoeien: zodra cosmea de kans krijgt zaad te zetten is zijn doel bereikt en houdt hij op met bloeien. Gebeurt dit goed, dan vormt de plant bloemen tot de eerste vorst. Bijen en andere bestuivers zijn ook blij met cosmea omdat het een rijke leverancier van nectar en stuifmeel is.

    Komkommerkruid (Borago officinalis)

    Een aanwinst voor de natuur, bloeit met lieflijke, blauwe, eetbare bloemhoofdjes die druk worden bezocht door solitaire bijen en hommels. Het is makkelijk te zaaien en als het zich thuisvoelt – wat snel het geval is – komt het kruid volgend jaar terug omdat het zichzelf uitgezaaid heeft. Vaak bloeit komkommerkruid al vanaf mei en gaat hiermee door tot in de herfst.

  4. Oké, en nu?

    Verwijder een flinke laag van de (vaak zanderige) grond rondom de boom. Haal zoveel mogelijk weg zonder de boomwortels te verstoren. Vervang dit door een flinke hoeveelheid (biologische) compost, eventueel vermengd met wat (biologische) tuinaarde of potgrond. Vermijd zakken grond in de supermarkt waarop staat ‘bemeste tuinaarde’. Vaak is dit duur verkochte troep met een flinke hoeveelheid wortelverbrandende kunstmest.

    Lees ook: Al die kleurige bloemen zijn helemaal niet ‘typisch Nederlands’

    Plaats de planten, nog in de pot, op de grond en schik ze net zolang tot je tevreden bent. Houd hierbij rekening met de grootte die ze uiteindelijk gaan hebben. Zet de plantjes in de grond en geef ze een flinke plens water. Het kan handig zijn hierna een mulchlaag aan te brengen. Dat betekent een beschermende laag rondom de planten, bijvoorbeeld van compost, bladaarde of grind. Dit houdt onkruid tegen zodra de plantjes geen concurrentie krijgen, en zorgt ervoor dat de grond minder snel uitdroogt.

    Je kunt alleen voor jezelf een boomspiegel beplanten, of het groots aanpakken. Doe met de buurt een aanvraag bij de gemeente en beplant alle boomspiegels in de straat. De mogelijkheden zijn eindeloos. Ga voor uniform of laat het helemaal los en maak van je straat een gevarieerde boel.