Reumamedicijn van Galapagos heeft nog veel te bewijzen

Vijf vragen over filgotinib Euforie over tests die het reumamiddel van Galapagos doorstond, maar is het optimisme gerechtvaardigd?

Voeten en handen van een vrouw met reumatoïde artritis.
Voeten en handen van een vrouw met reumatoïde artritis. Foto’s iStock, beeldbewerking NRC

De euforie op de beurs was groot toen het Nederlands-Vlaamse biotechbedrijf Galapagos vorige week bekendmaakte dat zijn reumamedicijn twee laatste onderzoeken naar de werking en veiligheid van het geneesmiddel goed heeft doorstaan. De beurskoers explodeerde. Galapagos is nu bijna 5,8 miljard euro waard, ruim een miljard meer dan vóór de aankondiging.

Is dat optimisme gerechtvaardigd? Of is het een hype? Pas als het medicijn op de markt is en patiënten er baat bij hebben, is de missie van Galapagos geslaagd, zei topman Onno van de Stolpe eerder tegen NRC. Hij weet: er kan nog veel misgaan. Zo moeten geneesmiddelenautoriteiten in de VS, Europa en Japan het medicijn nog goedkeuren. Ook is het geneesmiddel dat Galapagos ontwikkelde met de Amerikaanse farmaceut Gilead – opvallend genoeg nadat concurrent AbbVie het middel had laten vallen – straks zeker niet het enige reumamedicijn op de markt. Vijf vragen over de pil van Galapagos.

  1. Wat voor medicijn is het?

    Filgotinib, zoals de werkzame stof heet, is een middel tegen reumatoïde artritis, een vorm van ontstekingsreuma. Dat is een aandoening die gewrichts- en peesontstekingen veroorzaakt met bijna 250.000 Nederlandse patiënten. Reumatoïde artritis is een overreactie van het afweersysteem, waarbij lichaamseigen cellen worden aangevallen alsof het ‘kwade indringers’ zijn.

    Het middel van Galapagos valt in een relatief nieuwe categorie reumamedicijnen, ‘JAK-remmers’ genoemd, naar de enzymen (Janus-kinases) waarop de medicijnen zijn gericht. Deze enzymen spelen een belangrijke rol in het ontstaan van de ontstekingen, ontdekten onderzoekers in de jaren negentig. Door de activiteit van Janus-kinases te verlagen, beogen JAK-remmers de ontstekingseffecten van de ziekte te onderdrukken. Van genezing is, net als bij andere reumamedicijnen, geen sprake.

  2. Hoe goed werkt het medicijn van Galapagos?

    Dat is nog niet met zekerheid te zeggen. De onderzoeksresultaten die Galapagos donderdagavond publiceerde, betroffen twee zogeheten fase III-studies. Dat is de laatste horde vóór een goedkeuringsaanvraag bij de geneesmiddelenautoriteiten.

    Twee criteria komen aan bod in de resultaten, die overigens nog niet zijn gepubliceerd in een ‘peer-reviewed’ wetenschappelijk tijdschrift. Het medicijn is onderzocht op effectiviteit – hebben patiënten er iets aan? – en veiligheid – hoe zit het met de bijwerkingen?

    De grootste studie (1.789 deelnemers) wijst onder meer uit dat bijna de helft van de patiënten die behalve een standaardmedicijn (methotrexaat) de Galapagos-pil kregen (dosis 200 milligram), na drie maanden een behoorlijke verbetering ervoer, tegenover 20 procent van de patiënten die alleen het standaardmedicijn kregen. Qua onderzochte bijwerkingen – ernstige infecties en gordelroos met name – lijken de verschillen tussen de onderzochte groepen minimaal. Overigens loopt er in de VS nog een onderzoek naar eventuele effecten van het medicijn op de mannelijke vruchtbaarheid, nadat in een vroege test op dieren een afname van spermacellen was gemeten bij verhoudingsgewijs zeer hoge doseringen.

    „Erg goed”, noemt hoogleraar reumatologie Paul Peter Tak de fase III-resultaten. Tak, verbonden aan het Amsterdam UMC en voorheen werkzaam voor farmaceut GSK, is naar eigen zeggen op geen enkele manier betrokken bij Galapagos of Gilead. Volgens Tak is de hoop dat dit middel veiliger is dan andere JAK-remmers, omdat het middel meer specifiek één bepaalde Janus-kinase remt (JAK1) dan JAK-remmers die al op de markt zijn, maar vergelijkende studies zijn niet gedaan. Bovendien, benadrukt Tak, hoe veilig en effectief medicijnen daadwerkelijk zijn, vooral op de langere termijn, blijkt pas nadat ze op de markt zijn gebracht.

  3. Is er wel behoefte aan een nieuw reumamedicijn?

    Filgotinib wordt straks zeker niet het enige reumamedicijn op de markt. Er zijn meerdere ‘families’ van reumageneesmiddelen, waarvan de JAK-remmers slechts een kleine zijn. Veruit de meeste patiënten worden behandeld met het generieke (en goedkope) middel methotrexaat. Daarna volgen vaak de zogenaamde ‘TNF-alfa-remmers’, biologische geneesmiddelen waartoe ook het best verkochte medicijn ter wereld hoort: adalimumab (Humira).

    JAK-remmers – er zijn er tot nu toe al twee op de markt en concurrent AbbVie heeft er ook één in ontwikkeling – worden doorgaans voorgeschreven aan patiënten bij wie andere medicijnen niet of onvoldoende effect geven. Galapagos hoopt dat zijn medicijn straks kan concurreren met andere JAK-remmers én met biologicals als Humira.

    Bart van den Bemt, apotheker van de in reuma gespecialiseerde Sint Maartenskliniek in Nijmegen, is voorzichtig. „Er is nu veel tromgeroffel maar ik vraag me af of dat helemaal wordt waargemaakt. Het is het vierde geneesmiddel in deze groep. De medische noodzaak wordt bij elk nieuw reumamiddel uit dezelfde familie minder dan voorheen. Bovendien vind ik het te vroeg om uitspraken te doen over bijwerkingen.”

  4. Wat kan Galapagos ermee verdienen?

    De markt van anti-reumatica wordt wel beschreven als ‘blockbustermarkt’. De Nederlandse Zorgautoriteit berekende dat Nederlandse zorgverzekeraars alleen al in 2016 een half miljard euro uitgaven aan drie reumamedicijnen. De grootste blockbuster is Humira: AbbVie heeft er wereldwijd al ruim 110 miljard euro aan verdiend.

    Zoveel gaat filgotinib naar verwachting bij lange na niet opleveren. Doordat onder meer Humira uit patent is gelopen, zijn de prijzen gekelderd. Humira kost rond de 3.000 euro per patiënt per jaar. Gilead zal de prijs van filgotinib waarschijnlijk rond de 10.000 euro per patiënt per jaar vaststellen. De TNF-alfa-remmers zijn dus goedkoper én artsen zijn vertrouwd met deze middelen.

    Galapagos benadrukt dat filgotinib, net als de andere JAK-remmers, een pil is. Lang niet alle patiënten hebben echter een sterke voorkeur voor pillen, blijkt uit onderzoek van de Sint Maartenskliniek. Het is daarom zeer de vraag of artsen pillen gaan voorschrijven die duizenden euro’s duurder zijn dan injecties.

    Lees verder over hoe Galapagos een biotechdroom probeerde te realiseren

    De JAK-remmer van AbbVie komt bovendien eerder op de markt, en die farmaceut is door de jarenlange ervaring met reuma en de opgebouwde relaties met reumatologen een geduchte tegenstander.

    De twee JAK-remmers die nu al op de markt zijn, behaalden vorig jaar wereldwijd een omzet van 0,2 en 1,8 miljard dollar. Analisten schatten de uiteindelijke jaarlijkse omzet van filgotinib op maximaal 4 tot 6 miljard dollar. Daarbij is meegenomen dat filgotinib, net als adalimumab, mogelijk ook werkt tegen andere ontstekingsziektes zoals de ziekte van Crohn en de ziekte van Bechterew. Daar wordt nog onderzoek naar gedaan. Door contracten met Gilead zal uiteindelijk ongeveer eenderde van de opbrengst van filgotinib naar Galapagos vloeien.

  5. Wat voor toekomst ligt er voor Galapagos in het verschiet?

    Succesvolle biotechondernemingen zijn kwetsbaar voor farmabedrijven die op overnamepad zijn. Die voelen zich genoodzaakt om hun pijplijn te vullen wanneer de patenten op succesvolle medicijnen verlopen. Als Galapagos wordt overgenomen, gebeurt dat vermoedelijk door Gilead, vanwege de licentieovereenkomsten die al zijn gesloten. „Als Gilead z’n portemonnee trekt, zouden ze ons kunnen overnemen”, zegt André Hoekema, directielid van Galapagos. „Maar wij zeggen letterlijk tegen Gilead: ‘Laat ons alleen.’ Als we worden overgenomen, dan vrezen we dat het risico groot is dat de innovatie uitdooft. Dat ziet Gilead ook wel.”

    Galapagos wil een volgend medicijn zelf naar de markt brengen. „Ik denk dat we er allemaal van dromen om straks bij de apotheek een doosje te zien liggen met ons logo”, zegt Hoekema.