Regels donaties iets strenger

Partijfinanciering Donaties van buiten de EU zijn voortaan verboden. Een te mager plan, vindt de Tweede Kamer . „In de EU heb je ook extreemrechts.”

Verkiezingsbord voor de Provinciale Staten
Verkiezingsbord voor de Provinciale Staten FOTO: Gerard Til / Hollandse Hoogte

Dát buitenlandse financiering van politieke partijen in Nederland moet worden aangepakt, daarover was de Tweede Kamer het donderdag eens. Maar over de oplossing die het kabinet gevonden heeft, hebben veel partijen nog twijfels.

De Kamer sprak donderdag over de kabinetsreactie op de evaluatie van de wet waarin de regels voor partijfinanciering zijn vastgelegd. Een evaluatiecommissie onder leiding van oud-ChristenUnie-partijleider Kars Veling pleitte vorig jaar voor een verbod op buitenlandse financiering. Minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken, D66) koos voor een beperkter verbod: alleen donaties van buiten de Europese Unie worden verboden om zo onwenselijke politieke beïnvloeding uit landen als bijvoorbeeld Rusland te voorkomen.

„Een onnavolgbare selectiviteit”, vond SGP-Kamerlid Roelof Bisschop. „Waarom geen verbod voor het hele buitenland?”, vroeg ook SP’er Ronald van Raak zich af. Denk-Kamerlid Selçuk Öztürk is blij dat PVV-leider Geert Wilders straks geen donaties meer kan ontvangen van Amerikaanse „islamhaters”, maar ziet ook binnen de EU gevaren. „Daar heb je ook extreemrechts, zoals Orban en Le Pen”, aldus Öztürk, die ook vreest dat Forum voor Democratie van Thierry Baudet geld kan gaan ontvangen van „zijn boreale vrienden”.

Ollongren legde uit dat het vrije verkeer van kapitaal binnen de EU beperkingen moeilijk maakt. Ook vindt het kabinet dat Nederlandse partijen die nauwe banden met Europese zusterpartijen hebben „financiële relaties moeten kunnen hebben”. Ze benadrukte dat partijen voortaan verplicht transparant moeten zijn over alle buitenlandse donaties. Nu hoeven partijen alleen donaties van boven de 4.500 euro te openbaren.

Grote donaties van buiten de EU komen overigens weinig voor. De PVV ontving de afgelopen jaren meer dan 100.000 euro via de Amerikaanse anti-islamactivist David Horowitz, maar sinds 2017 niet meer. Van Forum voor Democratie zijn geen grote buitenlandse donaties bekend. Beide partijen deden overigens niet aan het Kamerdebat mee.

De Kamer vroeg Ollongren ook of er meer transparantie mogelijk is over de grote donaties die partijen ontvangen. Nu hoeven partijen van stichtingen of organisaties die doneren alleen hun naam en vestigingsplaats te vermelden. De minister beloofde dat zij daarbij voortaan ook de naam van de bestuurder moeten noemen.

Inzicht geven in welke donateurs aan een stichting hebben gedoneerd hoeft nog niet, tot onvrede van GroenLinks, dat stelde dat op deze manier „ontwijkingsconstructies” mogelijk blijven. „Het is vaak onduidelijk hoe deze stichtingen aan hun geld komen”, zei Kamerlid Nevin Özütok.

Van alle politieke partijen weet de VVD de publicatieplicht voor donateurs het beste te omzeilen. De financiële giften aan de partij van premier Rutte komen voor het overgrote deel via zes stichtingen binnen. Zo doneerde de Stichting mr. H.C. Dresselhuysfonds in 2017 een half miljoen en de Stichting Ivo Opstelten Foundation 50.000 euro. Uit de rapportage aan het ministerie van BZK blijkt niet wie de financiers van deze stichtingen zijn, ook niet als er donaties van 4.500 euro of meer tussen zouden zitten.