Media foppen op 1 april. Is dat nog grappig in tijden van nepnieuws?

Voor veel bedrijven is een vals persbericht op 1 april een onschuldige publiciteitsstunt. Media die erin trappen zijn het lachertje van de dag. Maar de schade is reëel: verloren arbeidsuren, een deuk in het lezersvertrouwen. Zijn er grenzen aan de 1-aprilgrap?

Redactie van NRC in Amsterdam.
Redactie van NRC in Amsterdam. Foto Nick Somers

‘Nederlandse start-up lanceert recruitmentsite voor bouwploeg Trumps wall’, kopte een persbericht van het Limburgse internetbedrijf The Next Crowd op 2 april. Veel media sloegen er op aan, waaronder omroep 1Limburg, De Telegraaf, het AD en het Trumpblog van nrc.nl. De wervingssite Buildthatwalltogether.com zou donderdag 4 april online gaan.

Zover kwam het niet. Op 3 april kreeg de NRC-journalist die het persbericht onderzocht een appje: „Helaas hebben wij zojuist besloten om de stekker uit onze ludieke actie te trekken in verband met de commotie. (..) Ons personeel wordt bedreigd.” NRC vulde toen het eerdere internetbericht aan met de mededeling dat het om een ‘ludieke actie’ ging en staakte de productie van een artikel voor de krant. Sjoerd Klumpenaar, adjunct-chef van de nieuwsredactie, heeft zo zijn bedenkingen bij deze actie.

„We hebben nu twee keer in één week tijd hetzelfde meegemaakt”, vertelt hij. „Bedrijven die nepnieuws de wereld in slingeren en ons blijven voorliegen als wij contact opnemen. Eerst het Cornelius Haga Lyceum, over de aanstelling van oud-PVV’er en tegenwoordig moslim Arnoud van Doorn. Wie dat plaatste, werd vervolgens uitgemaakt voor nepnieuwsverspreider. En nu dit. Meermaals is ons door dit internetbedrijf bezworen dat er daadwerkelijk personeel geworven wordt. Door slim te lobbyen zouden ze de aanbesteding hebben binnengehaald. Met drie journalisten checkten we door tot aan de Amerikaanse overheid. Zo kwamen we erachter dat het niet klopte. Tegen die tijd zat ook het bedrijfje weer in onze mail om te melden dat het om een grap ging.”

„In het begin konden we het niet meteen als nepnieuws wegzetten”

Christiaan Paauwe, de journalist die achter het nieuws aanging, benadrukt dat de beweringen van The Next Crowd op nrc.nl „als claim werden gebracht” en niet „als waarheid werden gepresenteerd”. Het persbericht werd dus niet letterlijk overgenomen. Ondertussen vroeg hij door. Hebben jullie een papieren bewijs van die aanbesteding? Maar het bedrijf hield vol: dat zou onder „geheimhoudingsplicht” vallen. Het Amerikaanse ministerie van Binnenlandse Veiligheid gaf een dag later aan het bedrijf niet te kennen. Klumpenaar: „Gedurende onze research werd steeds duidelijker dat het misschien wel eens nep kon zijn. Maar in het begin konden we het niet meteen als nepnieuws wegzetten.”

Bericht op de website van PR-bedrijf The Next Crowd

Dit raakt ons in de basis van ons werk, vervolgt Klumpenaar. „Namelijk het vertrouwen dat de lezer in ons stelt: dat wat wij melden echt waar is. We checken en dubbelchecken, maar wat als een organisatie een vals persbericht stuurt en zelfs bij navraag volhoudt dat het waar is en er vervolgens nog een heel verhaal eromheen verzint? Hoe kunnen wij ons werk dan nog doen? Wij hebben niet de tijd, mensen en middelen om ieder nieuwtje te onderwerpen aan een halve dag onderzoek.”

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.