Libeskind verbeeldt aardse zorgen voor paleistuin Het Loo

Architect Daniel Libeskind voegde hedendaagse kunst toe aan de tuinen van Paleis Het Loo: de ‘Tuin der Aardse Zorgen’. Zijn vier abstracte sculpturen zijn een ondubbelzinnige klimaatwaarschuwing.

Abstracte beelden in de ‘Tuin der Aardse Zorgen’
Abstracte beelden in de ‘Tuin der Aardse Zorgen’ Foto Paleis Het Loo

Voor het eerst sinds de aanleg in de zeventiende eeuw staan in de tuinen van Paleis Het Loo hedendaagse beelden, ontworpen door de Pools-Israëlische-Amerikaanse kunstenaar en architect Daniel Libeskind. Bekend van onder andere het Jüdisches Museum in Berlijn en zijn masterplan voor Ground Zero in New York, voegde Libeskind aan de ‘Tuin der Paradijs’ van koning Willem III de ‘Tuin der Aardse Zorgen’ toe. Dinsdag is die door prinses Beatrix geopend.

Nu dus geen ode meer aan de Griekse oudheid van Venus en Pomona, zoals twee van de bestaande beelden heten, maar vier abstracte sculpturen waarvan de namen een ondubbelzinnige waarschuwing voor de toekomst zijn: Ozon, Methaan, Distikstofmonoxide (lachgas) en Kooldioxide. „Met de symmetrische aanleg van de tuinen en de decoratieve haagjes en perken liet Koning Willem III zien dat in zijn wereldbeeld, de mens over de natuur heerste”, zegt Daniel Libeskind. „In de zeventiende eeuw had de natuur pas schoonheid als die door de mens in cultuur was getransformeerd. Maar nu zijn we te ver gegaan. Klimaatverandering dreigt onze planeet te vernietigen.”

Sculptuur Daniel Libeskind, een scherf uit een wereldbol. Foto Paleis Het Loo

Daniel Libeskind vertelt op een plek die de perfecte verbeelding is van die tegengestelde opvattingen: midden in de tuinen staat een fontein in de vorm van een wereldbol, waar het water uit de voornaamste handelsposten van de zeventiende eeuw spuit. Ook zijn sculpturen verwijzen naar een wereldbol: het zijn scherven uit die bol, ieder met een eigen kleur die Libeskind erbij heeft bedacht: CO2 is groen, ozon geel, lachgas blauw en methaan rood.

Het klimaatprobleem is relatief nieuw, maar Libeskind werkt wel in een eeuwenoude traditie, vindt hij: „Bernini, Michelangelo, de Grieken, die waren zowel architect als beeldhouwer.” Zijn scherpe sculpturen beschouwt hij niet als een breuk met de beheerste harmonie die de tuinen uitstralen. Wel als een contrast die de bezoeker aan het denken moet zetten.

De beelden van Libeskind blijven drie jaar staan, terwijl Paleis Het Loo een ingrijpende verbouwing door Kaan Architecten ondergaat.

Namenmonument

Met zijn ontwerp voor een Namenmonument in Amsterdam, dat na enkele afgewezen locaties nu gepland staat voor een groenstrook aan de Weesperstraat, gaat het moeizaam, zegt hij. Hij wil daar een doolhof van muren maken met op elke baksteen de naam van een afgevoerde jood. Omwonenden verzetten zich tegen de locatie. Onlangs riep Libeskind de Nederlandse regering op zich over het Namenmonument te ontfermen.

„Deprimerend dat dit protest juist in Nederland ontstaat, waar in de Tweede Wereldoorlog relatief het grootste aantal joden is afgevoerd. En dat het juist nu ontstaat, nu er een golf van antisemitisme en fascisme over de wereld spoelt.”

Wil hij daarmee zeggen dat het protest door antisemitisme is ingegeven? Hij kiest zijn woorden zorgvuldig: „Het protest in Amsterdam zie ik als onderdeel van de wereldwijde ontkenning van de Holocaust.”

Daniel Libeskind Foto Lana Barkin

Woensdagavond kwam hij hier nog op terug tijdens een interview in het Internationaal Theater Amsterdam, waar overigens met geen woord over zijn nieuwste werk voor Het Loo werd gerept. „In een tijdperk van fake news en populisme ben ik niet verrast dat die bewegingen ook hier voelbaar zijn. Maar ik ben wel verrast door het verzet tegen namen op bakstenen.”

Over de rol en de verantwoordelijkheid van de architect zegt hij: „Architectuur is een creatieve daad, het wordt niet verricht per comité. Het gaat niet over ramen en muren, maar over expressie, over het uitdragen van een verhaal. Maar tegelijkertijd is het geen particuliere kunst zoals een schilderij. Architectuur is een publieke dienst. Gebouwen staan in de openbare ruimte en zijn daarmee per definitie een politieke zaak.”

Correctie 4 april 2019, 14.00 uur: In een eerdere versie van dit artikel stond een verkeerde locatie van het ‘Namenmonument’. Dit deel van het artikel is aangepast.