Opinie

Het ongemakkelijke verhaal van mijn vader

Clarice Gargard

Twee weken geleden ging mijn documentaire Daddy and the Warlord in première op het filmfestival Movies that Matter. Ik maakte samen met regisseur Shamira Raphaëla een film over mijn vader die in Liberia voor dictator Charles Taylor gewerkt heeft. De voormalige president is in 2012 door het Speciaal Hof voor Sierra Leone tot 50 jaar celstraf veroordeeld.

Tijdens de Liberiaanse burgeroorlogen – die van 1989 tot 2003 duurden – werden meerdere coups gepleegd en streden rebellengroepen om controle over het land. Het geweld in het land was wereldnieuws.

Dat kwam onder andere door de betrokkenheid van (kind)soldaten, die naakt vochten en soms de nog kloppende organen van hun slachtoffers verorberden. Met deze gruwelijkheden dachten de gedrogeerde rebellen kracht en onschendbaarheid te verkrijgen, een verkeerde interpretatie van oude Liberiaanse rituelen.

Mijn vader werkte al voor de oorlog voor de overheid en heeft toentertijd het telecommunicatienetwerk in Liberia gemoderniseerd. Tijdens de oorlogen werkte hij samen met Taylor, waar hij nauwe banden mee onderhield. Ik heb de voormalige president mogen ontmoeten toen ik op mijn elfde mijn vader vanuit Nederland bezocht.

Sayyuo James Martin Gargard of ‘Daddy’ – zoals hij door velen genoemd wordt vanwege zijn reputatie en senioriteit – was mijn held. Een intellectueel en weldoener die opkwam voor de zwakken in de samenleving. Toch besloot ik op zoek te gaan naar de waarheid over zijn bezigheden tijdens de oorlog, om te begrijpen waarom iemand zoals hij voor een dictator zou werken.

De film werd door sommigen ‘dapper’ genoemd, ook in deze krant. Maar ik heb mij tijdens het maken ervan allesbehalve moedig gevoeld. Het is een kwelling om iemand van wie je houdt kritisch te bekijken en de bevindingen vervolgens met de wereld te delen.

„Dit kan alleen als je niet bang bent en weet wie je bent”, zei een kennis tegen me na het zien van de film. Het was Nina Simone die zei dat vrijheid ‘geen angst’ betekent.

Alleen ben ik toch wel een beetje bang.

Bang dat men mijn vader zal veroordelen zonder de context van oorlog in ogenschouw te nemen. Dat sommigen het afkeuren dat ik ‘de vuile was buiten hang’. En bang dat anderen – die mij toch al in het vizier hebben – mijn persoonlijke verhaal tegen me zullen gebruiken.

Deze film heb ik niet gemaakt omdat ik dapper ben. Maar omdat ik ook bang word van een wereld waarin we elkaar steeds meer als de Ander zien. Onze eigen gecompliceerde verhalen vertellen is in mijn optiek een van de manieren om dat te bestrijden.

Ik koos ervoor deze zoektocht te ondernemen, omdat we als mens, gemeenschap en maatschappij groeien als we het ongemakkelijke bewust opzoeken. Dat vraag ik niet alleen van anderen, maar juist ook van mezelf.

Het zijn die ongemakkelijke gesprekken over onszelf en de mensen en dingen die we liefhebben die ervoor zorgen dat we anders kijken naar wie wij zijn en hoe we de wereld om ons heen beleven.

Vaak wordt er gedacht dat kritisch kijken hetzelfde is als iets afstoten. Zoals schrijvers, kunstenaars en andere makers soms het oude ‘nest bevuilen’ om weer een nieuwe te vinden.

Maar een kritische blik kan ook gebruikt worden om juist dichterbij te komen en iets of iemand beter te begrijpen dan dat je daarvoor deed.

Clarice Gargard is programmamaker en freelance journalist.