Alcohol is schadelijk, ook in kleine hoeveelheden

Gezondheid Een groot onderzoek in China toont aan dat alcohol nooit goed is. Kleine beetjes zijn slecht, veel alcohol is heel slecht.

Natafelen in Beijing. Aziaten dragen soms mutaties in hun DNA waardoor hun lichaam alcohol moeilijker kan verwerken
Natafelen in Beijing. Aziaten dragen soms mutaties in hun DNA waardoor hun lichaam alcohol moeilijker kan verwerken Foto Getty

Het argument dat een klein beetje alcohol drinken goed is voor de gezondheid van hart- en bloedvaten is wetenschappelijk onderuitgehaald. Zelfs matig drinken vergroot het risico op beroertes. Dat is de conclusie van een grootschalige studie die deze vrijdag gepubliceerd wordt in het medisch-wetenschappelijke tijdschrift The Lancet.

De studie ondergraaft een veel herhaalde notie dat vooral alcohol in grote hoeveelheden schadelijk is voor de gezondheid (met een verhoogd risico op kanker en hart- en vaatziekten en daaraan gekoppeld vervroegd overlijden), maar dat matig alcoholgebruik juist gunstig is. De slogan van de alcoholindustrie, „Geniet, maar drink met mate”, heeft zijn langste tijd gehad. Het strenge alcoholadvies van de Nederlandse Gezondheidsraad om bij voorkeur geen alcohol te drinken of het in ieder geval beperkt te houden tot niet meer dan één glas per dag, krijgt nieuwe onderbouwing.

Half miljoen proefpersonen

Het nieuwe onderzoek uitgevoerd door Britse en Chinese wetenschappers baseert zich op gegevens van alcoholgebruik en hart- en vaatziekten bij een half miljoen Chinezen. Omdat hierin de epidemiologische gegevens gekoppeld worden aan de genetica, kunnen scherpere conclusies getrokken worden over het effect van alcohol op hart- en vaatziekten. Uit klassieke epidemiologische onderzoeken naar alcohol en hartziekte rolde steevast een u-vorm; geheelonthouders en zeer matige drinkers hadden een hoger risico op hart- en vaatziekten dan matige drinkers die dagelijks een of twee glazen nuttigden. Mensen die meer dronken hadden weer een hoger risico, de zware drinkers het meest.

Lees ook: Studie naar één glas per dag gestaakt

Op de conventionele manier weergegeven laten ook de Chinese gegevens die u-vorm zien. Onzeker was altijd of die u-vorm inderdaad een weerspiegeling was van een gunstig effect van alcohol. Critici hielden vol dat de linkerpoot van de u een vertekening van de werkelijkheid was. Dat zou komen doordat onder de niet-drinkers ook veel mensen zaten die vanwege een slechte gezondheid geen alcohol dronken, en daardoor tevens een hoger risico op hart- en vaatziekten hadden.

Maar door er ook genetische informatie in te betrekken, kan die vertekening door mensen met een slechte gezondheid eruit gefilterd worden. Uit het nieuwe onderzoek komt nu inderdaad een rechte stijgende lijn: er is geen beschermend effect van een klein beetje alcohol.

Het onderzoek maakt vernuftig gebruik van het feit dat Aziaten soms mutaties in hun DNA hebben waardoor hun lichaam alcohol moeilijker kan verwerken. Door deze genetische aanleg krijgen deze mensen zelfs na een klein glaasje alcohol al rode wangen en krijgen ze al snel een kater. In de praktijk drinken deze mensen daarom zelden of nauwelijks.

Lees ook: Hoe slecht is alcohol nu echt?

Nauwkeuriger met DNA

„Op deze manier kun je puur naar het effect van de alcohol op het lichaam kijken”, zegt epidemioloog Bob Siegerink van het universiteitsziekenhuis Charité in Berlijn, die niet direct bij het onderzoek betrokken was. „Door de genetische opmaak van deelnemers te gebruiken bij de voorspelling hoeveel iemand gaat drinken kun je zonder vertekening en nauwkeuriger voorspellingen doen dan puur op basis van vragenlijsten die mensen moeten invullen. Het geeft een beeld van het netto gezondheidsrisico dat alcohol toevoegt.”

In West-Europa komen de mutaties die effect hebben op de alcoholafbraak niet of nauwelijks voor, maar volgens Siegerink maakt dat niet uit. „Het onderzoek is zo opgezet dat de oorzakelijke effecten van alcohol gegeneraliseerd kunnen worden naar iedere willekeurige bevolking op de wereld. Daarbij telt dat de mutaties in de twee genen alleen de afbraak van alcohol beïnvloeden en niet langs een andere weg van invloed kunnen zijn op hart en vaten. Die controle zit ook mooi in het onderzoek omdat Chinese vrouwen met dezelfde genetische achtergrond nauwelijks drinken. Het negatieve effect van alcohol op hart en bloedvaten zie je dus vooral bij Chinese mannen in het onderzoek.”

Toch zijn er wel verschillen in Chinese en westerse leefstijl die mogelijk invloed kunnen hebben op de uitkomst. In China drinken vooral mannen alcohol en als ze dat doen, dan is dat vooral sterke drank. Hier is dat vooral bier en wijn. Ook rookt driekwart van de Chinezen, hier minder dan een kwart van de bevolking. Toch blijft Siegerink van het resultaat overtuigd. „In China is door een ongezondere leefstijl het absolute risico op hart- en vaatziekte hoger, maar het extra risico van alcohol drinken dat daar bovenop komt geldt hier ook.”

Moeten we dan geen druppel meer drinken? „Op de vraag of je alcohol kunt weglaten is het antwoord eigenlijk altijd ja”, zegt Siegerink, „Maar als je het alcoholgebruik beperkt, blijft het effect ervan natuurlijk ook beperkt. Bovendien moet je ook kijken wat het alternatief is. Als je het biertje vervangt door een colaatje en een extra bitterbal moet je de consequenties daarvan ook weer afwegen.”