Nieuwe burgemeester van Chicago durfde politie te trotseren

Lori Lightfoot Chicago’s nieuwe burgemeester is een openlijk homoseksuele zwarte vrouw die campagne voerde als hervormer.

Lori Lightfoot, dinsdag gekozen tot nieuwe burgemeester van Chicago, staat de pers te woord.
Lori Lightfoot, dinsdag gekozen tot nieuwe burgemeester van Chicago, staat de pers te woord. Foto KAMIL KRZACZYNSKI/AFP

De nieuwe burgemeester van Chicago schrijft geschiedenis omdat ze de eerste zwarte vrouw en openlijke homoseksueel is in die functie. Lori Lightfoot (56) vervulde nooit eerder een politiek ambt, maar maakte naam in de nasleep van de moord door een politieman op een zwarte tiener die de stad op de grondvesten deed schudden.

Ondanks haar lange loopbaan in de publieke sector werd Lightfoot door kiezers gezien als de vrouw die de macht van ‘The Machine‘, de stadselite van Democraten op belangrijke posten, kan terugdringen.

Lightfoot won dinsdag de tweede ronde van districtsvoorzitter Toni Preckwinkle (72), eveneens een zwarte vrouw, maar als langjarig politiek kopstuk van de Democraten in Chicago en Illinois veel meer een insider dan Lightfoot. De zachtaardig ogende Lightfoot won na een harde campagne. In een campagnespotje, waarin ze haar concurrenten hekelde omdat zij geen afstand namen van de corrupte stadsbestuurder Ed Burke, viel het woord ‘kakkerlakken’. „Allemaal verbonden met The Machine.”

Lightfoot stelde zich als één van de eersten kandidaat, een half jaar voordat de machtige zittende burgemeester Rahm Emanuel onverwachts aankondigde niet op te gaan voor een derde termijn. Pas nadien durfden de andere kandidaten, onder wie Preckwinkle, de strijd aan.

Dat de race beslist moest worden tussen twee zwarte vrouwen, liet zien dat er iets verandert in de derde stad van het land. De twee lieten in februari naast tien andere kandidaten ook Bill Daley achter zich, telg uit de Daley-dynastie, die Chicago twee eerdere burgemeesters leverde.

In Chicago werd in oktober 2018 een agent veroordeeld voor het doodschieten van een zwarte tiener - eindelijk

Politiegeweld

Vooral jong Chicago lijkt wakker geschud in de nasleep van de dood, in 2014, van de zwarte tiener Laquan McDonald. Oktober vorig jaar werd de agent die hem doodschoot, Jason Van Dyke, veroordeeld voor moord, de eerste keer in decennia dat het tot zo’n vonnis kwam.

De jaren tussen de moord en het vonnis maakten wederom duidelijk hoe The Machine werkt. De huidige burgemeester, Obama’s voormalige stafchef Emanuel, liet de dashcam-video van het incident een jaar onder de pet houden, omdat hij opging voor herverkiezing. De stad ontplofte toen de video in 2015 op last van de rechter werd vrijgegeven en Van Dyke werd aangeklaagd.

Lightfoot speelde een belangrijke rol in het blootleggen van deze affaire. Als federaal aanklager en als hoofd van het ethisch bureau van de politie in Chicago had ze eerder niet veel aandacht getrokken. Tot ze in 2015 door Emanuel benoemd werd tot hoofd van de Chicago Police Board, een onafhankelijk toezichtsorgaan op de politie. Daar ging ze een striktere koers varen dan haar voorganger.

In 2016 kreeg ze van Emanuel vervolgens de leiding over het stadsonderzoek naar politiegedrag. Ze kwam na vier maanden met een vernietigend rapport vol voorbeelden van loze aanhoudingen, pesterij en buitenproportioneel geweld. Ze stelde dat Chicago’s burgers volop reden hadden de politie te wantrouwen, hekelde het „totale gebrek aan een cultuur van verantwoording” en de erecode van zwijgen onder agenten.

Hierna trof Emanuel maatregelen, maar Lightfoot bleef kritisch. Ze keerde zich tegen de nieuwe regels voor politiegedrag omdat die geen verbod op wurggrepen of schieten op menigten bevatten. Ze bleef hameren op de onbuigzaamheid van Chicago’s conservatieve politievakbond, de Fraternal Order of Police.

Grote uitdagingen

Lightfoot groeide op in Ohio, als dochter van een verpleegster en een conciërge. Ze had meerdere bijbaantjes nodig om haar studie te kunnen betalen. De familie was niet vrij van de problematiek van arme zwarten in de VS. De man van haar grootmoeder was in de jaren twintig vermoord door een lid van de Ku Klux Klan. Een broer heeft verschillende malen in de gevangenis gezeten.

Lightfoots worsteling met de politie toont dat ze mijnenvelden kan doorkruisen. Maar als burgemeester wachten haar vele terreinen waarmee ze veel minder bekend is. Chicago (2,7 miljoen inwoners) blijft één van de beruchtste steden van de VS als het gaat om segregatie, corruptie en criminaliteit. Het centrum is booming, terwijl bendegeweld, armoede en leegloop aan de South en West Side toenemen. En dan zijn er nog de financiën. Voor 2023 moet de stad alleen al met 1 miljard dollar op de proppen komen om verplichte pensioenbetalingen te kunnen doen.

Een deel van Lightfoot’s toespraak na haar overwinning in tweets: