In Algerije hebben het leger én betogers nu de macht

Aftreden Algerijnse president President Bouteflika ruimt het veld, maar het is nog onduidelijk of het Algerijnse leger zich kan vinden in meer democratie, zoals de demonstranten willen. Vier vragen.

Inwoners van Algiers vieren dat Abdelaziz Bouteflika na 20 jaar per direct opstapt als president van Algerije.
Inwoners van Algiers vieren dat Abdelaziz Bouteflika na 20 jaar per direct opstapt als president van Algerije. Ryad Kramdi/AFP

Het tijdperk van president Abdelaziz Bouteflika, de man die Algerije twintig jaar met straffe hand regeerde, is voorbij. Dinsdag besloot hij de handdoek in de ring te gooien, nadat miljoenen Algerijnen al weken luidkeels bij straatbetogingen om zijn vertrek hadden geroepen en het leger hem had gemaand snel op te stappen. Onzeker is wat er nu volgt in het reusachtige Noord-Afrikaanse land met zijn 42 miljoen inwoners en zijn grote voorraden gas en olie.

  1. Wie heeft na Bouteflika’s vertrek eigenlijk de macht in Algerije?

    Er zijn volgens Hasni Abidi, een bekende Algerije-expert, twee machtscentra over: de betogende burgers in de straten en het leger. Zij bepalen nu wat er gebeurt. De machtige coterie rond Bouteflika, door Algerijnen vaak aangeduid als Le Pouvoir (De Macht), lijkt snel te verkruimelen. Dit groepje familieleden, hoge officieren, zakenlieden en vakbondsmensen bestuurde de laatste decennia op weinig transparante, en volgens velen corrupte wijze het land. Daarbij reserveerden ze een deel van de overvloedige gas- en olie-inkomsten voor eigen gebruik.

    Lees meer over de positie van het leger in het verzet tegen Bouteflika

    Legerleider en generaal Ahmed Gaïd Salah (79), door Bouteflika benoemd en al vijftien jaar trouw aan het regime, riep op de president uit zijn functie te zetten omdat die na een beroerte in 2013 fysiek te zwak zou zijn. Ook prominenten van FLN, Bouteflika’s partij, distantieerden zich van hem en dat deden ook door hem benoemde rechters. Een van de rijkste zakenlieden, Ali Haddad, die veel lucratieve overheidscontracten kreeg, legde zijn voorzitterschap van de werkgeversorganisatie neer en poogde met veel geld op zak te vluchten op een Brits paspoort. Hij werd zaterdag gearresteerd aan de grens met Tunesië. Vermoedelijk op last van het leger werd een verbod op vluchten met particuliere vliegtuigjes afgekondigd.

  2. Betekent het vertrek van Bouteflika het einde van de protestbeweging?

    Waarschijnlijk niet. „Bouteflika is weg maar het is nog verre van voorbij”, aldus een 35-jarige vrouw tegenover het Franse persbureau AFP. „Wij gaan komende vrijdag met de hele familie betogen.” De betogers hebben de laatste zes weken veel eensgezindheid getoond. Mannen, vrouwen, ouderen maar vooral ook veel jongeren eisten niet alleen het vertrek van Bouteflika maar ook van zijn entourage. Bijna 70 procent van de bevolking is jonger dan 30 en veel jongeren hebben hun toekomstperspectieven de laatste jaren – mede door een dalende olieprijs – zien afnemen. Zij willen meer democratie.

  3. Is het leger bereid meer democratie te aanvaarden?

    Het leger vervult al sinds de onafhankelijkheidsstrijd tegen Frankrijk zo’n zestig jaar geleden een sleutelrol en geniet nog respect bij de bevolking. Politiek ingrijpen heeft de legerleiding nooit geschuwd, zoals in 1991 toen ze islamitische fundamentalisten na een verkiezingszege de voet dwarszette naar de regeringsmacht en een bloedige strijd losbarstte.

    Maar analisten menen dat generaal Salah en zijn collega’s het land niet zelf willen besturen. Wel willen ze tot elke prijs vermijden dat ordeloosheid en een machtsvacuüm ontstaat. Vooralsnog steunen zij het plan snel een nieuwe president te laten kiezen. Maar of Salah en de zijnen de bevolking daadwerkelijk meer greep op het landsbestuur willen gunnen is twijfelachtig. Hun instinct is om zelf de controle in handen te houden.

    ‘Algerijnse Lente zal échte lente zijn’, zei een activist tegen NRC
  4. Staan er leiders van de oppositie klaar om het roer over te nemen?

    Een gedoodverfde leider is er niet, ook omdat Bouteflika en zijn mensen elke oppositiepartij tamelijk effectief ondermijnden. Juist doordat de betogingen van de laatste weken uit de bevolking zelf voortkwamen en niet door leiders gestuurd werden, kregen de autoriteiten er geen greep op. Ook het feit dat het leger niet op de eigen bevolking wilde schieten, speelde mee. Intussen hebben wel enkele voormalige oppositieleiders zich gemeld en ook burgerrechtenadvocaat Mustapha Bouchachi wordt door sommigen als een nieuwe mogelijke leider beschouwd.

    Mensen dragen de Algerijnse vlag, nadat zij het nieuws hebben gehoord dat president Bouteflika aftreedt.
    Foto Ramzi Boudina/Reuters
    In maart werd ook tegen Bouteflika gedemonstreerd in Parijs.
    Foto François Guillot/AFP
    Demonstraties tegen Bouteflika in Algerije en Frankrijk.
    Foto’s Reuters/AFP