Recensie

Recensie Beeldende kunst

Hoogtepunten van ‘vercierkunst’ in Museum Meermanno

Art Nouveau Drie pioniers van de Nederlandse Art Nouveau worden op een expositie in Den Haag geëerd, met nooit eerder getoond werk. Zoals gebatikte leren siermappen voor het koningshuis.

Lion Cachets band voor Medisch Weekblad.
Lion Cachets band voor Medisch Weekblad. Foto Meermanno

De versierkunst heeft rond 1900 in Nederland een grote hoogte bereikt – het ‘vercieren’, zoals het toen gespeld werd, van boeken, affiches en andere kunstnijverheidsproducten, wel te verstaan. Dat is te zien op de tentoonstelling De bijzondere band in het Huis van het Boek/ Museum Meermanno in Den Haag.

Die ‘bijzondere band’ in de titel geldt niet alleen voor de mooie boekomslagen en dergelijke, vol met sierlijke Art Nouveau-ontwerpen. Het slaat ook op band tussen de drie pioniers van de Nieuwe Kunst waarop de expositie zich concentreert: de ‘sierkunstenaars’ Carel Adolph Lion Cachet, Gerrit Willem Dijsselhof en Theodoor Nieuwenhuis. Ze kenden elkaar goed, als studenten van de kunstnijverheidsschool in Amsterdam, en werkten ook samen, in een werkplaats van kunsthandel Van Wisselingh in Amsterdam. Heel toepasselijk hangt daarom het portret van het drietal dat Isaac Israëls schilderde in 1894 op de expositie.

Dat ook andere kunstenaars in die tijd in de stijl vol sierlijke, vooral plantaardig geïnspireerde lijnen werkten, is in de eerste zaal te zien, met boekomslagen van onder meer Theo van Hoytema en Jan Toorop met een prachtig omslag van Couperus’ Metamorfoze uit 1897.

Toorops Metamorfoze omslag
Foto Meermannoo
Een Rembrandt- portefeuille van gebatikt perkament van Lion Cachet.
Foto Meermannoo
Ingekleurd pauwenembleem uit Dijsselhofs ‘Kunst en samenleving’.
Foto Meermannoo
Toorops Metamorfoze omslag. Een Rembrandt- portefeuille van gebatikt perkament van Lion Cachet. Ingekleurd pauwenembleem uit Dijsselhofs ‘Kunst en samenleving’.
Foto’s Museum Meermanno

Gebatikte leren mappen

Er is ook nooit eerder getoond werk van de drie sierkunst-pioniers. Zo is er een grote door Nieuwenhuis versierde oorkonde met een door Lion Cachet ontworpen lederen omslag uit 1894 te zien – hun eerste samenwerking – gemaakt voor de oprichter van de Nieuwe Rotterdamsche Courant (voorloper van deze krant), uitgever Henricus Nijgh. Hij kreeg van het personeel een geschilderd portret (dat nu op de redactie hangt) ter ere van het 50-jarig bestaan van NRC. De oorkonde is met bloemmotieven versierd door Nieuwenhuis, het leren omslag met gouden letters en een bloemvorm bedrukt.

Portret van Henricus Nijgh op de redactie van NRC Foto NRC

De map oogt nog vrij simpel, in vergelijking met de prachtige, grote perkamenten banden (ruim 40 x 35 cm) die Cachet in 1898 en daarna maakte voor het Koninklijk Huis. Koningin Wilhelmina werd in dat jaar gekroond, en alles werd uit de kast gehaald om de Oranjeliefde op te zwepen. Ook Rembrandt, boegbeeld van de trotse natie, bijvoorbeeld, die een grote tentoonstelling kreeg. De nieuwe koningin kreeg een map met reproducties van zijn mooiste schilderijen, die ook in goedkopere vorm voor het volk gedrukt werden. Die mappen van Cachet voor het koningshuis, bijzondere bruiklenen uit de Koninklijke Bibliotheek, zijn hoogtepunten van de ‘vercier-kunst’ van die tijd. Cachet ontwikkelde er een versiertechniek voor, waarbij hij op leer en perkament batikte. Sommige mappen hebben patronen als doorgesneden rodekolen, met de W van Wilhelmina erin.

De Rembrandtmappen zijn met mooie geometrische patronen in goud en paars versierd. Ook zijn er versierde kasten voor zulke boeken. Maar het is niet alleen maar duur spul voor gekroonde hoofden dat de klok slaat. Ook de door Nieuwenhuis’ geïllustreerde luxe editie van Jacques Perks Gedichten („Ik ben geboren uit zonnegloren/ En een zucht van de ziedende zee”) ligt er, en prachtige kalenders van het drietal, voor het volk, dat wat te besteden had.