Felle kritiek op ‘systeemfalen’, maar minister Dekker hoeft niet weg

Kamerdebat Michael P. In een ongemakkelijk Kamerdebat zijn de pijlen meer gericht op de inhoud van de rapporten dan op de minister.

Minister Sander Dekker met in de achtergrond de familie en nabestaanden van Anne Faber tijdens het debat in de Tweede Kamer over de moord op Anne Faber en het rapport dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) uitbracht over verdachte Michael P.
Minister Sander Dekker met in de achtergrond de familie en nabestaanden van Anne Faber tijdens het debat in de Tweede Kamer over de moord op Anne Faber en het rapport dat de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) uitbracht over verdachte Michael P. Foto David van Dam

De nabestaanden van Anne Faber wilden een debat zonder politieke spelletjes en dat werd het. Acht uur discussieerde de Tweede Kamer woensdag met minister Sander Dekker (Rechtsbescherming, VVD) over de rapporten die vorige week uitkwamen over het overheidshandelen in de zaak Michael P. Daaruit was gebleken dat de overheid grote fouten heeft gemaakt in de detentie en behandeling van de veroordeelde zedendelinquent, die terechtstaat voor de moord op de 25-jarige Utrechtse studente Anne Faber, die in september 2017 niet meer thuiskwam van een fietstocht. Diensten hadden informatie over P. niet of onvoldoende met elkaar gedeeld, hadden verkeerde diagnoses gesteld over zijn psychiatrische gesteldheid en hem, toen hij daardoor in een lichtere kliniek in Den Dolder zat, te veel vrijheden gegeven.

„Harde conclusies, een pijnlijk beeld en een reeks aan fouten”, zei Dekker direct na de verschijning van de rapporten. Hij was toen al bij de familie van Faber langs geweest om excuses te maken voor het overheidsfalen. Sommige Kamerleden gingen verder: ze vonden dat de moord voorkomen had kunnen worden. Een snoeihard oordeel, waarmee de positie van Dekker in gevaar leek.

Maar al snel blijkt woensdag dat het grootste deel van de Kamer niet uit is op zijn vertrek. Natuurlijk is er kritiek op het „systeemfalen” en hebben de partijen veel vragen.

Maar de toon richting Dekker is mild. Vrijwel alle Kamerleden spreken hun ongemak over het debat uit. „Dit debat valt me zwaar”, zegt PvdA’er Attje Kuiken, vlak voordat ze duizelig wordt en het debat even moet staken. „Wat we hier ook doen, wat we ook uitspreken, het brengt Anne Faber en Joost Wolters niet terug”, zegt Farid Azarkan van Denk. Wolters werd in de zomer van 2017 in de Amsterdamse metro doodgestoken door een psychiatrisch patiënt die op verlof was, en een celstraf had uitgezeten voor een reeks gewelddadige incidenten. Veel Kamerleden wijzen ook op de moord op oud-minister Els Borst, zij werd in 2014 door een psychiatrisch patiënt neergestoken.

Minister Sander Dekker (Rechtsbescherming)

Foto David van Dam

Dringend verbetering nodig

Het debat spitst zich vooral toe op de inhoud van de rapporten en op de vraag hoe het in de toekomst beter kan. Daarnaast: was uit eerdere rapporten, zoals dat van Rein Jan Hoekstra over de moord op Borst, niet al gebleken dat er dringend verbetering nodig is in de forensische zorg? En had Hoekstra vorig jaar niet nog gezegd dat de maatregelen veel te langzaam werden ingevoerd? Waarom zou het nu wél goedkomen, vraagt bijvoorbeeld D66’er Maarten Groothuizen zich af.

Als overheidsfalen tot doden leidt, zoals bij de Schipholbrand of de mortiergranaten in Mali, leidt dat vaak tot aftredende bewindspersonen. Maar wat vooraf mogelijk het einde van Dekkers ministerschap kon worden, ontvouwt zich tot een inhoudelijk debat waarin Dekker verantwoording aflegt zonder in gevaar te komen. Hij toont zich deemoedig: „De overheid is tekortgeschoten in de bescherming van de samenleving, en dat valt me zwaar. De vraag die op ieders lippen ligt, is of Anne nog had geleefd als er geen fouten zouden zijn gemaakt. Dat is een moeilijke vraag, en die knaagt ook aan mij.”

Later in het debat, als hem wordt gevraagd of hij niet al eerder meer maatregelen had moeten treffen, reageert hij fel: „Het is één van de belangrijkste opdrachten van mijn ministerschap om de samenleving te beschermen tegen mensen als Michael P. Ik heb de afgelopen anderhalf jaar al forse stappen genomen en ik wil deze klus afmaken.”

Alleen Gidi Markuszower van de PVV houdt de minister rechtstreeks verantwoordelijk voor de moord op Anne Faber. Hij vindt dat Dekker daarom moet aftreden. Maar de motie van wantrouwen die de PVV aan het einde van de dag indient, krijgt alleen steun van Denk. Oppositiepartijen die eerst twijfelden, zoals PvdA en SP, laten „met enige aarzeling” weten nog voldoende vertrouwen te hebben in de minister. Dekker heeft een „rits van maatregelen” aangekondigd, zegt GroenLinks-Kamerlid Kathalijne Buitenweg. „Hij zegt van top tot teen gemotiveerd te zijn. Ik hoop van harte dat hij echt die stappen gaat zetten.”

Uiterlijk onbewogen

Achterin de zaal horen de moeder en oom van Anne Faber en de nabestaanden van Joost Wolters het debat aan. Uiterlijk onbewogen volgen ze de discussies over hoe de overheid het gevaar van P. verkeerd inschatte en hoe de gevangenis in Vught hem zelfs een „modelpatiënt” had genoemd toen hij naar de kliniek in Den Dolder werd overgeplaatst.

Lees ook ons liveblog terug: Kamer met Dekker in debat over fouten rond Michael P.

Als Buitenweg de familie toespreekt en geëmotioneerd raakt, knikt de moeder van Anne Faber haar bemoedigend toe. Alleen tijdens de inbreng van Theo Hiddema verlaat ze de zaal. Het Kamerlid van Forum voor Democratie somt allerlei gruwelijke details op over de gewelddadige verkrachtingen in 2010 waarvoor Michael P. was veroordeeld. Ook de vriendin en zus van Wolters lopen dan even weg.

Na het debat komt Dekker direct naar de familieleden toe. Hij geeft ze een hand en richt zich tot de partner van Anne Fabers moeder. Indringend zegt hij: „Weet, het is ons menens.”

Correctie (5 april 2019): In een eerdere versie van dit stuk werd Michael P. „de moordenaar van Anne Faber” genoemd. P., die heeft bekend Faber te hebben gedood, werd in 2018 door de rechtbank veroordeeld voor ‘gekwalificeerde doodslag’. Het hoger beroep in de zaak loopt nog. Ook stond er dat hij in 2010 werd veroordeeld voor gewelddadige verkrachting. Het ging om meerdere verkrachtingen in 2010, waarvoor hij in 2012 is veroordeeld.