Angela Merkel, de held van het grijze midden

Theater Merkel van Nineties Productions gaat over de bondskanselier van Duitsland. „Wat zien we in Angela Merkel, waar staat ze in onze ogen symbool voor?”

Scène uit Merkel, een voorstelling over de Duitse bondskanselier.
Scène uit Merkel, een voorstelling over de Duitse bondskanselier. Foto Julian Maiwald

Theatercollectief Nineties Productions heeft zich ontpopt als een van de interessantste initiatieven van de afgelopen jaren. Hun voorstellingen, meestal op bijzondere locaties, dompelen het publiek vaak onder in een andere tijd of wereld. In Untitled 2017, de voorstelling waarmee het collectief doorbrak, was dat de New Yorkse kunstscene van de jaren zeventig en tachtig. En in de voorganger We are here werd het verhaal verteld van Michael Collins, de bijna vergeten derde astronaut die betrokken was bij de maanlanding van 1969. „We zoeken vaak een historische parallel met een hedendaagse fascinatie”, zegt acteur Yannick Noomen (1987). „We willen een geëngageerde blik op het nu via de band van de geschiedenis spelen.”

Ook de eerste voorstelling Nineties (2013), waaraan het gezelschap dat naast Noomen bestaat uit theatermaker Anne Maike Mertens (1984) en dramaturg Floor Houwink ten Cate (1987) zijn naam dankt, had al deze focus op het verleden. „Yannick werkte in die tijd als programmeur in Cox, het café van de Stadsschouwburg Amsterdam”, vertelt Mertens. „We vatten toen het idee op om een late-nightvoorstelling over de jaren negentig te maken.”

Ongewone aanpak

Noomen: „We wilden de schouwburg – en theater in het algemeen - van haar stoffige imago ontdoen. Van de directie van de schouwburg mochten we het gebouw na afloop van de voorstelling in de grote zaal gebruiken. Dus combineerden we onze late voorstelling van Nineties in de grote zaal met een dansfeest in Café Cox, waar het dan tot 3.00 uur doorging. Het was een kans om een heel nieuw publiek naar het theater te krijgen.”

Het collectief speelde Nineties twee maanden lang ieder weekend, met 400 man publiek per avond. „Dat was zo’n succes dat we de voorstelling daarna nog op de Parade en Lowlands hebben gespeeld”, zegt Mertens.

Scène uit Merkel, een voorstelling over de Duitse bondskanselier.

Foto Julian Maiwald

De ongewone aanpak werd in de daaropvolgende voorstellingen voortgezet. Hoewel We are here in de Melkweg in Amsterdam werd gemaakt, bleven zaalvoorstellingen een uitzondering. Noomen: „Dat we theater buiten de theaters willen spelen komt ook door de wens om drempels te verlagen. Dat vonden theaters in eerste instantie wel lastig, maar met Untitled 2017, dat we speelden in diverse galeries en kunstruimtes, hebben we aan de buitenwereld bewezen dat die aanpak werkt. Nu krijgen we bij Merkel juist te horen dat de theaters het zo jammer vinden dat dit ‘gewoon’ een zaalvoorstelling is.” Volgens Floor Houwink ten Cate is wel overwogen om Merkel in burgemeesterswoningen te spelen. Maar de technische mogelijkheden van de theaterzaal gaven de doorslag, omdat je daar beter kunt schakelen tussen tijden, sferen en locaties.

Wir schaffen das

De nieuwe voorstelling Merkel is op wel meer vlakken anders dan gebruikelijk. In plaats van op het verleden (of, zoals in de sf-voorstelling Noir, de nabije toekomst) focust Merkel op een geschiedenis die nog in volle ontwikkeling is. Ook neemt Floor Houwink ten Cate voor het eerst de rol van regisseur op zich. „Omdat de voorstelling vanuit mijn fascinatie voor Merkel is ontstaan, en ik de rest van de groep heb geïnfecteerd.”

De interesse voor de Duitse bondskanselier ontstond bij Houwink ten Cate vanuit het legendarische ‘Wir schaffen das’. „Ik was erg onder de indruk van het schijnbaar unilaterale ervan, dat zij als enige Europese politicus een sociaal vluchtelingenbeleid durfde te opperen. Toen we research gingen doen, bleek er een enorme hoeveelheid tegenstrijdige informatie over haar te zijn omdat ze over haar privéleven en privégedachten niets loslaat. Ze blijft mysterieus. Handelt ze vooral vanuit een geloof in haar eigen ideeën of is ze een stiekeme machiavellist? Haar onnadrukkelijkheid is heel boeiend, omdat het zo’n scherp contrast biedt met het machismo van mannelijke leiders als Trump en Macron. Maar Merkel lijkt zich de laatste tijd, nu haar ambtsperiode ten einde loopt, wat meer te profileren: vroeger wilde ze nooit het label feminist claimen maar doet dat nu steeds vaker.”

Scène uit Merkel, een voorstelling over de Duitse bondskanselier.

Foto Julian Maiwald

Noomen: „We kwamen er uiteindelijk op uit dat de voorstelling niet moet gaan over wie ze is, maar wie we willen dat ze is. Wat zien we in Angela Merkel, waar staat ze in onze ogen symbool voor? Ze staat voor mij voor een verzet tegen polarisatie, als iemand die opkomt voor het grijze midden. Ze heeft wel eens gezegd dat ze geen beleid maakt voor 100 procent van het volk, maar voor 60 procent.”

Mertens: „Ze roept bij mij de vraag op: is het mogelijk om egoloze politiek te voeren? En hoe blijf je jezelf motiveren om dat werk te kunnen doen? Ik moet bij Merkel denken aan Camus’ bewerking van de Sisyfus-mythe: onverstoorbaar binnen het besef van de absurditeit van het bestaan. Ze moet toezien hoe haar vluchtelingenbeleid het onderspit delft tegen xenofobie en rechts conservatisme, maar blijft onvermoeibaar doorgaan. Daar zit voor mij toch een bepaalde heldhaftigheid in.”