Opinie

    • Menno Tamminga

Wat? Klagen? Voor jou tien andere dagloners

Als er een Europese prijs was voor de meest brutale onderneming, dan zou Ryanair hoge ogen gooien. De Ierse prijsvechter oogt als een 19de-eeuwse werkgever: bonus voor de baas, de knoet voor het Nederlandse werkvolk. Je kunt Ryanair zien als een voorbeeld van wat er mis is met grensoverschrijdende Europese arbeid. De werkgever zit in het ene land, de werknemers komen uit andere landen en hun arbeidsrelaties zien er uit als een mottige lappendeken. Eén recht lijkt sterker en hardnekkiger: het recht van de sterkste. Of dat nu een multinational is à la Ryanair die Nederlandse arbeidsregels negeert, of een uitzendbureau dat Poolse werknemers in het Westland plaatst.

Vrij verkeer van arbeid is een van de basisprincipes van de Europese Unie, maar de controle op arbeidsomstandigheden is armetierig. Een herleving van de daglonerseconomie uit de vorige eeuw is het resultaat. Zie de reportage zaterdag over de belabberde omstandigheden van Poolse arbeidsmigranten in Nederland. Kostschoolpraktijken met boetes voor niet-opgeruimde kamers. Huisvesting in voormalige sociale woningbouw die er nu eerder uitziet als asociale woningbouw. Ongelijke verhoudingen: „Klagen? Voor jou tien anderen.”

Lees ook deze column over arbeidsmigratie: Europa weet heel goed hoe je het populisme voedt

Eerst Ryanair. Eerder dit jaar kreeg bestuursvoorzitter Michael O’Leary kooprechten op 10 miljoen aandelen die hem 99 miljoen euro opleveren als hij de koers de komende vijf jaar tot 21 euro weet op te zwiepen. Nu schommelt de koers rond 11 euro. Anderhalf jaar geleden hikte die tegen 20 euro aan. Haalbaar dus. De commissarissen die O’Leary de bonuskans bieden, kunnen met een vergelijkbare regeling zelf een half miljoen verdienen. De hele top is aan boord om kosten (personeel, brandstof, vliegtaks) te besparen.

In Nederland spelen Ryanair en de vakbonden FNV en VNV (piloten) al maanden een kat-en-muisspel. Het begon met een staking. Toen sloot Ryanair zijn basis in Eindhoven. Sindsdien is het bonje, onder meer omdat Ryanair niet met de bonden had overlegd over collectief ontslag. Dat moet in Nederland. Vorige week stonden negen piloten tegenover Ryanair bij de rechter. Ze eisten geld, hun baan is foetsie.

Op een continent met zulke verschillen in nationale inkomens en nationale sociale stelsels is een open Europese arbeidsmarkt vragen om problemen. Zeker als economische argumenten en belangen – de vrije markt, dat is een Europese zaak – zich opdringen en sociale stelsels, een nationale zaak, willen domineren. Zie de levendige Europese koehandel die nu in de WW-regelingen actueel is. Mag je straks kiezen of een WW-uitkering betaald wordt in je ‘werkland’ of je ‘thuisland’? Is de uitkering drie of zes maanden? En hoe is de controle? Nederland, België en Duitsland zien niets in de verlenging, het Europees Parlement en EU-voorzitter Roemenië juist wel.

Wat je ook van de WW-rel vindt, die uitkering markeert het eind van een arbeidsrelatie. Je zou willen dat politici met dezelfde ijver fatsoenlijke arbeidsomstandigheden zouden behartigen vóór iemand werkloos is. Dus: actie tegen de race naar de bodem, of het nu om Ryanair gaat of om het Westland.

Aarzelend komt er nu een Europese Arbeidsautoriteit die voor meer sociale bescherming moet zorgen. Dat wordt nu een informatie- en coördinatieloket, geen waakhond met tanden tegen frauduleuze praktijken en mottige arbeidsomstandigheden zoals de Nederlandse Inspectie SZW. Tekenend is dat elke lidstaat één liaison mag aanstellen bij de nieuwe Autoriteit. Met alleen al 350.000 Poolse arbeidsmigranten in Nederland kun je niet zeggen dat Europa sociale veiligheid en fatsoenlijke arbeidsomstandigheden serieus neemt.

Menno Tamminga schrijft op deze plaats elke dinsdag over ondernemingsbeleid en economie.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.