William (Maxwell Simba) en zijn windmolen.

‘Verhalen met hoop zijn altijd schaars’

Chiwetel Ejiofor De gevierde acteur Chiwetel Ejiofor debuteert als filmregisseur met ‘The Boy Who Harnessed the Wind’. Een film over hoe de wereldeconomie uiteindelijk neerslaat bij de mensen die helemaal aan de onderkant leven.

De gevierde Brits-Nigeriaanse acteur Chiwetel Ejiofor koos een waargebeurd verhaal voor zijn debuut als filmregisseur. The Boy Who Harnessed the Wind is gebaseerd op de autobiografie van William Kamkwamba. Hij slaagde er als tiener tijdens de burgeroorlog in Malawi in om in zijn dorp elektriciteit op te wekken met een zelfgebouwde windmolen.

Ejiofor, die genomineerd was voor de Oscar voor beste acteur voor zijn rol in 12 Years a Slave van regisseur Steve McQueen, las het boek van Kamkwamba tien jaar geleden, vertelt hij in februari op het filmfestival van Berlijn. „Ik was meteen geïnspireerd en geroerd door zijn verhaal, vooral door de hoop en het optimisme dat eruit spreekt.

„Verhalen die gebaseerd zij op hoop zijn altijd schaars. Wiliams verhaal gaat over iemand die erin slaagt om zelf een oplossing te vinden voor de situatie waarin hij verkeert. Tegelijkertijd wilde ik zo dicht mogelijk bij een waarachtige, soms rauwe weergave van de werkelijkheid van Malawi zien te komen. Dat is ook een belangrijk aspect van het boek. Juist door de rauwheid van Malawi te tonen kun je ook de schoonheid, de hoop en het optimisme zien.

Lees ook ook het interview met William Kamkwamba: ‘De nieuwe generatie bidt niet meer voor regen’

„Nadat ik het boek had gelezen wilde ik William en zijn familie ontmoeten. Daarna ben ik een aantal jaren heen en weer blijven reizen naar Malawi, zodat ik echt een persoonlijke verhouding kon ontwikkelen met het land en Malawi beter kon leren begrijpen. Omdat ik dit verhaal zo authentiek mogelijk wilde vertellen, was het belangrijk dat de personages hun eigen taal zouden spreken, al kan dat voor de commerciële kansen van de film misschien nadelig uitpakken.

„De film zou volgens mij een belangrijk deel van zijn integriteit zijn kwijtgeraakt, als de dorpelingen met elkaar Engels zouden spreken. Toevallig is het zo dat de mensen in Malawi deels hun eigen talen spreken en deels Engels. Daarom konden we de talen op een geloofwaardige manier afwisselen. Gelukkig waren de financiers van de film dat meteen met mij eens.”

Momenteel is er veel discussie over de ‘witte verlosser’ in films: een wit personage dat zwarte personages komt redden. U vertelt juist een verhaal over zwarte personages die zichzelf redden.

„Daar heb ik natuurlijk aan gedacht, toen ik aan de film werkte. Ik denk dat de film goed past in het debat dat we nu voeren over dit soort onderwerpen. Het Westen speelt op de achtergrond ook in dit verhaal een grote rol, maar de film heeft geen personage dat het westerse perspectief vertegenwoordigt. Malawi ondervindt natuurlijk de gevolgen van hoe de wereld is georganiseerd, of dat nu gaat om klimaatverandering of het functioneren van de internationale economie. Het verhaal speelt zich af tegen de achtergrond van globalisering. Het Westen heeft daarin een leidende rol, ook als de mensen in Malawi zelf in hun dagelijks leven misschien nooit met een westerling in contact komen. Dat is de realiteit voor mensen in heel veel landen in de wereld.”

Waren er regisseurs met wie u als acteur heeft gewerkt, die u hebben geïnspireerd?

„Bij elke film waarin ik heb gespeeld kon ik van binnenuit zien hoe een regisseur te werk gaat. Dat is voor mij echt een soort beroepsopleiding op de werkvloer geweest, ook al was dat nooit mijn achterliggende bedoeling toen ik met acteren begon. Van elke regisseur met wie ik heb gewerkt, heb ik wel iets geleerd. Toen ik eenmaal aan de andere kant van de camera stond, zaten al die herinneringen nog ergens in mijn achterhoofd. Tegelijkertijd moet je natuurlijk wel je eigen stem zien te vinden. Je moet een heel persoonlijke relatie ontwikkelen tot het verhaal dat je probeert te vertellen.

„Toen ik nog aan het monteren was heb ik twee mensen gevraagd of ze de film wilden komen bekijken. Dat waren Stephen Frears en Steve McQueen. Voor mij was het geweldig om over de film te kunnen praten met twee regisseurs die zoveel ervaring hebben en die ik zo enorm bewonder.”

Wat als Stephen Frears en Steve McQueen u tegenstrijdige adviezen hadden gegeven?

„Ze hebben me niet echt adviezen gegeven. Voor beiden geldt dat ze vooral gesproken hebben over de aspecten van de film die hen het meeste raakten. Stephen Frears was vooral geraakt door de economische elementen van het verhaal: met name de scène waarin Williams familie zo arm is dat ze letterlijk de zinkplaten van het dak van hun eigen huis moeten verkopen.

„Voor hem is dit echt een verhaal over hoe de wereldeconomie eigenlijk functioneert en hoe dat uiteindelijk neerslaat bij de mensen die helemaal aan de onderkant leven. Steve McQueen was vooral geïnteresseerd in de verhouding tussen William en zijn vader, die ik zelf speel in de film. Die gesprekken waren enorm waardevol voor mij bij de montage, als je moet kiezen welke elementen je de meeste nadruk geeft.”

U speelt in de film een patriarch, die een deel van zijn autoriteit opzij moet zetten om William de ruimte te bieden zijn windmolen te bouwen.

Lees ook over natuurgeweld in zuidelijk Afrika ‘Cycloon Idai is een humanitaire ramp’

„Malawi kent op alle niveaus een heel patriarchaal systeem, tot aan het niveau van de president van het land aan toe. Ik speel een man die zijn hele leven lang heeft gehoord dat hij als hoofd van de familie uiteindelijk verantwoordelijk is voor alles wat er gebeurt. Daar ontleent hij zijn levensbeschouwing aan en ook zijn persoonlijke identiteit. Maar gaandeweg leert hij dat het systeem waarin hij is opgegroeid niet volmaakt is, dat het systeem juist grote gebreken kent.

„Als hij zijn houding moet veranderen tegenover zijn zoon en zijn vrouw, verandert hij daarmee ook zijn houding ten opzichte van de maatschappij. Hij leert dat hij niet altijd hoeft te domineren. Daarmee heeft hij juist gefaald. Dat werkt niet. Hij leert dat hij ook op een andere manier kan omgaan met zijn familie: niet patriarchaal, maar als onderdeel van een gemeenschap van gelijkwaardige mensen.”

The Boy Who Harnessed the Wind is te zien op Netflix.