Verwarring door waarschuwing AIVD voor radicale predikers in moskeeën en scholen

Jaarverslag AIVD Inlichtingendienst AIVD waarschuwt voor radicale predikers in moskeeën en scholen. Maar wie, wat en waar blijft onduidelijk.

Volgens de AIVD zijn sommige koranlessen „een mogelijke voedingsbodem voor jihadisme”.
Volgens de AIVD zijn sommige koranlessen „een mogelijke voedingsbodem voor jihadisme”. Foto Robin Utrecht

Het was een alarmerende waarschuwing in het jaarverslag van inlichtingendienst AIVD: radicale islamitische predikers krijgen steeds meer invloed op het onderwijs aan jonge moslims in Nederland. Waar hun salafistische gedachtegoed eerder nog via „enkele” moskeeën en onderwijsinstellingen werd verspreid, noemt de AIVD het aanbod van dit soort onderwijs nu „wijdvertakt”. En is, zo vindt de dienst, een bedreiging voor de integratie en democratische rechtsorde.

De waarschuwing van de AIVD leidde tot verwarring tijdens de persconferentie over het jaarverslag, dinsdag in Zoetermeer. Bedoelt de inlichtingendienst nu, kort na de waarschuwing over het Amsterdamse Cornelius Haga Lyceum, dat het hele islamitisch onderwijs in Nederland onder invloed dreigt te komen van radicale stromingen? Zeker niet, bezwoer AIVD-baas Dick Schoof. „Onze waarschuwing is niet gericht tegen het hele islamitisch onderwijs, maar tegen de salafistische aanjagers daarbinnen.”

Radicale aanjagers

De AIVD ziet dat een groep ‘aanjagers’, onder wie predikers, docenten en bestuursleden van moskeeën, „zich sterk weet te positioneren binnen het aanbod van het onderwijs voor jonge moslims”. Daarbij gaat het vooral om naschoolse of buitenschoolse lessen Arabisch of koranonderwijs in moskeeën of buurthuizen, schrijft de dienst in het jaarverslag.

Het is onduidelijk hoeveel van dergelijke ‘koranscholen’ er zijn. Grote moskeeën bieden vaak Arabische en koranlessen aan, kleine moskeeën hebben er de mensen niet voor. Daarnaast zijn er islamitische instituten die buiten een moskee om lessen aanbieden. Volgens de AIVD zijn dit soort lessen juist ook aantrekkelijk voor leerlingen met een gematigde achtergrond omdat er weinig goede alternatieven voor naschools islamitisch onderwijs zijn.

In de lessen worden jonge moslims geïndoctrineerd met „onverdraagzame en antidemocratische” boodschappen, signaleert de AIVD. Predikers proberen een „parallelle samenleving” binnen Nederland te creëren. Een aantal neemt een „dubbele houding” aan tegenover het gebruik van geweld, waardoor de lessen „een mogelijke voedingsbodem voor jihadisme zijn”. AIVD-baas Schoof vreest dat leerlingen worden „opgevoed tot potentiële terroristen”, zei hij.

Op hoeveel instellingen dit soort lessen worden gegeven, kan de AIVD niet precies zeggen, maar het zijn er in elk geval meerdere en „we zien het afgelopen jaar een duidelijke toename”, aldus Schoof. Als het om gewone lagere en middelbare islamitische scholen gaat heeft Schoof alleen aanwijzingen dat het mis is op het Amsterdamse Haga Lyceum, benadrukt hij. Maar zijn dienst heeft door de sterke aanwezigheid van salafisten in het naschoolse onderwijs wel „zorgen dat het nog nadrukkelijker doordringt in het reguliere onderwijs”.

In Nederland zijn twee islamitische middelbare scholen en 52 islamitische basisscholen. Marietje Beemsterboer promoveerde vorig jaar op een onderzoek op negentien van die basisscholen. Zij was positief over het onderwijs en sfeer: islamitisch onderwijs kan de integratie van moslims bevorderen. Beemsterboer kwalificeerde 3 van de 52 scholen als ‘gesloten’ scholen die meer gewicht geven aan hun islamitische identiteit.

Naschoolse lessen

De waarschuwing van de AIVD is dan ook uitdrukkelijk bedoeld om ouders van islamitische kinderen te waarschuwen voor de naschoolse lessen, zegt Schoof. Hij hoopt dat zijn waarschuwing ertoe leidt dat „we met elkaar het tij kunnen keren” en ouders en moskeeën gezamenlijk „weerstand kunnen bieden” tegen de groeiende invloed van de salafistische predikers. „Wij willen hiermee niet de tweedeling weer vergroten en de polarisatie aanjagen, maar op dit specifieke punt wijzen omdat we dit echt een gevaar vinden voor de samenleving.”

Lees ook: Situatie rond het islamitische Cornelius Haga Lyceum escaleert

Dat lijkt ijdele hoop. Snel nadat het rapport openbaar werd gemaakt, reageerde het bestuur van de Amsterdamse Blauwe Moskee dat berichtgeving over het verspreiden van radicale ideeën tijdens naschoolse islamlessen zonder het noemen van concrete voorbeelden juist voor polarisatie zorgt. Het nodigt Schoof uit om uitleg te komen geven over „waar de zorgen precies vandaan komen.”

Fatima Akalai van Moskee-Alert, waarbij veertien Amsterdamse moskeeën zijn aangesloten: „Er zijn zoveel verschillende soorten lessen in moskeeën. In de ene moskee is er alleen Arabische les en koran-onderwijs. In grote moskeeën is het aanbod breed: van huiswerkbegeleiding tot informatie over gezonde voeding tot burgerschapslessen. Uitwassen zullen er vast zijn, maar ik ken ze niet.”