„We zouden in tijden van globalisering nu niet de grenzen moeten sluiten”, zegt de Portugese premier Costa.

Foto Patricia De Melo/AFP

‘Protectionisme is niet het juiste antwoord’

Interview | Premier Portugal Portugal en China hebben nauwe zakenrelaties. „We moeten zo goed mogelijk volgens de regels met de Chinezen samenwerken”, zegt de Portugese premier. Ook Nederland.

António Luís Santos da Costa kijkt vanuit zijn residentie in het centrum van Lissabon met zelfvertrouwen uit naar de ontvangst van Mark Rutte. De 57-jarige premier van Portugal ziet zijn Nederlandse collega niet meer als een schoolmeester die kritisch naar zijn economische cijfers kijkt, maar beschouwt hem als een bondgenoot binnen Europa. En dan doelt Costa met name op de handelsrelatie met China. Een heikel punt binnen de Europese Unie. „We zouden in tijden van globalisering nu niet de grenzen moeten sluiten. Protectionisme is niet het juiste antwoord”, zegt hij met een schuin oog naar Duitsland en Frankrijk. „We moeten zo goed mogelijk volgens de regels met de Chinezen samenwerken. Zoals open en internationaal georiënteerde landen als Portugal en Nederland eigenlijk altijd hebben gedaan. We werken al vijfhonderd jaar met China samen.”

Costa wijst aan de vooravond van het eendaagse bezoek van Rutte aan Lissabon graag op de overeenkomsten tussen de twee lidstaten. „We zijn in de eerste plaats beide kleine landen met een grote liefde voor voetbal”, zegt hij glimlachend. „Daarnaast zijn we in tijden van de voortdurende discussie over de Brexit als twee landen aan de Atlantische Oceaan op elkaar aangewezen. We zijn naties van zeevaarders. Een deel van de handel zal weer over zee plaats gaan vinden.”

Je isoleren zoals de Europese aristocraten in de 20e eeuw deden is het domste wat je nu kunt doen”

António Luís Santos da Costa premier

De premier van Portugal is ervan overtuigd dat zijn land mede door de blik naar buiten erin is geslaagd een diepe economische crisis achter zich te laten. Tot verrassing van vele criticasters groeit de Portugese economie in 2019 voor het derde jaar op rij harder dan het Europese gemiddelde. Costa glimlacht en gaat in zijn gedachten even terug in het verleden. De socialist is eind 2015 net als leider van een linkse regering geïnstalleerd als hij op bezoek gaat in Nederland dat dan tijdelijk voorzitter van de Europese Unie is. „Ik weet nog goed dat het cynisme groot was toen ik daar bij Rutte in Den Haag de handen van tal van leiders schudde”, zegt Costa in zijn ontvangstkamer. „Kijk eens waar we nu staan. We hebben laten zien dat er binnen de regels van de Unie ook democratische alternatieven mogelijk zijn. Ons sociale beleid werkt. De werkloosheid daalt, de schulden verminderen en de export blijft maar groeien. En dat is voor een groot deel te danken aan investeringen uit het buitenland.”

Met de term ‘buitenland’ doelt Costa met name op China. Een beetje buiten het zicht van vele andere lidstaten deed Portugal het voorbije decennia op tal van gebieden zaken met de Aziatische grootmacht. Costa gaat even verzitten en is er zichtbaar op gebrand de zaken even helder neer te zetten. „De grootste investeringen zijn gedaan in bedrijven die we van de Europese Trojka [afgevaardigden van de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank, en het Internationaal Monetair Fonds] móesten privatiseren. Daarbij is simpelweg voor het beste bod gekozen. Alles is compleet volgens de Portugese en de Europese regels verlopen.”

Chinese ‘strategische investeringen’

Volgens consultancybureau McKinsey zouden de Chinezen circa 10 miljard euro hebben geïnvesteerd in de Portugese energiesector, de gezondheidszorg en infrastructuur. Zo kreeg staatsbedrijf China Three Gorges, bekend door de bouw van de omstreden Drieklovendam, een groot minderheidsbelang in het Portugese stroombedrijf EDP. Een bod van naar verluidt 9 miljard euro om het bedrijf in handen te krijgen is vooralsnog afgewezen. Van binnen de EU worden zorgen geuit over de ‘strategische investeringen’ van China. Costa haalt zijn schouders op bij kritiek vanuit met name Duitsland en Frankrijk. „De administratie van de bedrijven waar Chinees geld in zit, is gewoon nog in Portugese handen. Er is hier Chinees kapitaal geïnvesteerd zoals Amerikanen, Duitsers en Fransen dat zelf overal ter wereld ook doen. Landen die nu het hardste klagen over China ontvangen zelf de grootste investeringen uit dat land. Dat lijkt me niet met elkaar te rijmen.”

Costa deelt ook de zorgen van andere Europese leiders niet die China afschilderen als een ‘systeemrivaal’ van de EU. Zo noemde de Duitse leider Angela Merkel China vorige maand tijdens een top „een partner, maar ook een concurrent, niet alleen economisch, maar ook doordat we verschillende politieke systemen hebben”. „Dan heb je het over veiligheid en economie. Dat zijn twee verschillende thema’s die je volgens mij niet zomaar met elkaar moet gaan vermengen”, stelt Costa resoluut. „Alles wat je van andere landen koopt zal gecheckt moeten worden. Dat ben je uit veiligheidsoverwegingen verplicht. Dat geldt ook voor technologie uit Israël, de VS of waar dan ook vandaan. Dus ook uit China. En hoe kijken we eigenlijk aan tegen de afhankelijkheid van gas uit Rusland? Of uit Algerije? We leven in een wereld vol met risico’s. Daar moeten we mee leren omgaan. Je isoleren zoals de Europese aristocraten in de twintigste eeuw deden is het domste wat je nu kunt doen.”

Cruciaal punt

Volgens Costa zijn nieuwe Chinese investeringen zeker niet uitgesloten. Zo bestaat de kans dat de Portugese diepzeehaven van Sines in de toekomst een cruciaal punt zal zijn op de Chinese zijderoute. „Zover is het nog niet”, stelt de oud-burgemeester van Lissabon. „Eén terminal is nu in handen van Singapore. Die is in bedrijf. Mogelijk komt daar een tweede naast. We zullen wel zien wie dat in handen krijgt. Nederlanders, Duitsers, Amerikanen, Chinezen en Portugezen zelf krijgen allemaal de kans om te bieden. En dan wordt er een afweging gemaakt.”

Lees ook: Portugal haalt Chinezen juichend binnen

Het lijkt alweer lang geleden dat Jeroen Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep in botsing kwam met Costa. De premier van Portugal eiste zelfs het aftreden van de Nederlander nadat hij in 2017 in een interview over Zuid-Europa stelde: „Ik kan niet al mijn geld aan drank en vrouwen uitgeven en vervolgens om uw hulp vragen”. Costa: „Dijsselbloem zal die woorden niet snel meer herhalen. En wij staan door de crisis ook wat anders in het leven. Ik denk dat iedereen zijn lesje wel geleerd heeft de afgelopen jaren.”