‘Ik hoop dat er ook rijschaamte komt’

Henk Tetteroo (67) leeft extreem duurzaam. Hij raapt duizenden plastic flessen van straat, een koffiefilter gebruikt hij zes keer. „Ik voel wel eens enige gêne. Ik wil geen zonderling zijn.”

Zijn kapper kijkt er allang niet meer van op dat Henk Tetteroo (67) uit Delft zijn afgeknipte haar mee naar huis neemt. Daar doet hij het in de compostbak of legt het in zijn tuin, als nestmateriaal voor de vogels. „Bij goed weer natuurlijk, anders waait het weg.” Alleen kort haar is geschikt, onderstreept hij, anders raken de vogels erin verstrikt.

Hij heeft zojuist koffie gezet voor zijn bezoek, met een nieuw filter. Als hij alleen is, hergebruikt hij een filter wel vijf keer. „Maar ik wil mijn leefwijze niet opdringen aan anderen, dus nu neem ik een schoon filter.” Een vaatwasmachine, een waterkoker of een wasdroger heeft hij niet; allemaal energievreters die niet stroken met Tetteroo’s missie: het milieu beschermen en zijn ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden.

En daar doet hij veel voor. Zo raapte hij in 2017 7.434 blikjes, 2.831 plastic flessen en 57 statiegeldflessen van de straat. Hij koopt zelf nooit dranken in blik of plastic. Hij heeft een ouderwetse opwindwekker. Als hij glas naar de glasbak brengt, probeert hij het in zo klein mogelijke stukjes te laten vallen: dan wordt de bak optimaal benut en hoeft de afvalauto minder te rijden. Bij het koken gebruikt hij een ouderwetse hooikist, waarin voedsel gaart. Daardoor heeft hij al 120 uur gas bespaard. Het is allemaal na te lezen in zijn Persoonlijk Duurzaam Jaarverslag.

Met afval rapen begon hij in 2003, maar al in zijn studententijd in Leiden, rond 1970, was hij met het milieu bezig. „Ik vond Nederlands een interessante studie, maar wat was de maatschappelijke relevantie ervan? Daarom ging ik het bijvak ‘beheer van natuur en landschap als maatschappelijk vraagstuk’ volgen.” Hij was een van de eersten die zijn college-aantekeningen op kringlooppapier maakte en studeerde af op het werk van bioloog en publicist Dick Hillenius. „Die ageerde al tegen bestrijdingsmiddelen in een tijd dat niemand daar nog over nadacht.”

Om de wereld te leren kennen kun je ook tv kijken

Henk Tetteroo

Sinds 1976 is hij betrokken bij de protesten tegen de (inmiddels uitgevoerde) verlenging van de A4 door Midden-Delfland. Want van asfalt en auto’s moet hij niets hebben. „Mensen verplaatsen zich steeds meer, maar bewegen steeds minder”, is een van zijn favoriete oneliners. Een auto had het gezin alleen in de tijd dat zijn vrouw, die in 2007 is overleden, snel naar haar oude ouders in Zeeland moest kunnen, en het korfbalteam van hun dochters vervoeren. Zelf heeft hij geen rijbewijs. „Alleen als het niet anders kan, rijd ik mee met een van mijn dochters of met mijn vriendin.” Hij fietste altijd naar zijn werk, zo’n 35 kilometer per dag. „Als ik tijd had en dan een blikje zag liggen, raapte ik het op.”

Insectenhotel als cadeau

Zijn dochters zijn geen actievoerders geworden. „We namen ze vroeger wel eens mee naar een demonstratie, voor de aanleg van het Bulderbos bij Schiphol bijvoorbeeld. Maar ze hebben mijn leefstijl niet overgenomen. Al houden ze wel rekening met me. Zo kreeg ik met Sinterklaas een insectenhotel met een gedicht in een gebruikte envelop.”

Het eerste digitale duurzaamheidsjaarverslag dat Tetteroo maakte over zijn milieu-activiteiten, in 2012, was de aanzet om zijn strijd te verbreden. Zo raapt hij nu ook wel eens peuken. „In no time heb ik er tweehonderd gevonden.” Als het aan hem ligt, wordt de ecologische voetafdruk leidend in het leven. „Er wordt nog steeds met bewondering gekeken naar mensen die veel reizen. Maar om de wereld te leren kennen, kun je ook tv kijken. Als jongere heb ik Frankrijk op de fiets doorkruist. Reizen is verrijkend, maar doe het wel op een verantwoorde manier. Ik stel voor dat we de term wereldburger reserveren voor mensen die zich bewust zijn van hun eigen voetafdruk, die weten van smeltende ijskappen, overstromingen en verwoestijning en hun gedrag daaraan aanpassen. En die dus niet 10.000 kilometer per jaar vliegen.”

Zelf heeft hij maar twee keer gevlogen: de eerste keer toen hij als kleine jongen een rondvlucht boven Rotterdam maakte met zijn vader. De tweede keer toen hij in 2005 zijn zus in Canada bezocht. En daar blijft het bij, aldus Tetteroo. „Al kan ik niet helemaal uitsluiten dat ik mijn zus nog een keer bezoek als zij in ellendige omstandigheden komt te verkeren.”

Tetteroo moet even nadenken als hem wordt gevraagd wat zijn diepste drijfveren zijn in zijn strijd voor het milieu. „Ik wil het vertrouwde beschermen, denk ik. Ik heb een enigszins nostalgische inslag. Ik zie ook wel dat we anno 2019 in omstandigheden leven die nog nooit zo goed zijn geweest, maar daar staat tegenover dat onze ecologische voetafdruk de pan uit is gerezen: we vliegen, rijden, doen alles waar we zin in hebben, met alle milieuschade van dien.”

Energiedrankjes zijn het ergst

Hij laat de opbrengst van zijn ‘afvalommetjes’ zien, die hij achter in zijn tuin verzamelt. Energiedrankjes zijn het ergst, zegt hij. „Het gros van de blikjes die ik opraap zijn energydrinks. Weggegooid door onverschillige jongeren. De productie van aluminium vreet energie en bovendien zijn aluminium blikjes lastig uit gewoon afval te scheiden.”

Tetteroo kent de prijzen bij het metaalrecyclingsbedrijf uit zijn hoofd. Aluminium brengt 50 cent per kilo op, ijzer 10 cent. Hij pakt zijn jaarverslag er bij. In 2017 leverde het blik rapen hem 45,80 euro op. De opbrengst ging naar de stichting Batavier, die nu waakt over de juiste inpassing van de A4 in het landschap.

Minder vanzelfsprekend

Toch voelt Tetteroo wel eens „enige gêne” als hij afval opraapt. „Dat zijn mijn eigen gedachten die me dan in de weg zitten, ik wil geen zonderling zijn. Ik krijg wel steeds vaker enthousiaste reacties. ‘Goed dat u dat doet, meneer!’ Maar dat rapen van mij is natuurlijk dweilen met de kraan open zolang de politiek, de industrie en de supermarkten geen statiegeld willen op blik en plastic flesjes.” Want dat zou echt goed werken: „Ik kom bijna geen statiegeldflessen tegen. Maar ik ga door, want er komt steeds meer debat: over vliegen, over vuurwerk. Sommige dingen worden echt minder vanzelfsprekend. Ik hoop dat er ook rijschaamte komt.”

Lees ook: Wat weten we over al dat plastic in zee?

Tetteroo „leeft echt niet in vreugdeloosheid” doordat hij zich bepaalde dingen ontzegt, vindt hij. „Dat is een vooroordeel van luie mensen om hun gedrag niet te hoeven aanpassen. Ik ervaar mijn leefstijl juist als een sport. Het geeft voldoening als ik in mijn jaarverslag zie dat ik een persoonlijk record heb verbeterd.”

En als hij echt niets meer kan verbeteren in zijn huishouden?

„Dan stopt het. Ik ga niet de was doen in de badkuip. Ik wil wel prettig kunnen blijven leven.”