Recensie

Recensie Film

De waarheid ontmaskeren met geënsceneerde strategieën

Documentaire ‘Cold Case Hammarskjöld’ is niet zozeer een onderzoeksdocumentaire, als wel een onderzoek naar ons verlangen om orde aan te brengen in een chaotische wereld.

Privédetective Göran Björkdahl (links) en documentairemaker Mads Brügger proberen de mysterieuze dood van secretaris-generaal van de VN Dag Hammarskjöld op te helderen in ‘Cold Case Hammarskjöld’.
Privédetective Göran Björkdahl (links) en documentairemaker Mads Brügger proberen de mysterieuze dood van secretaris-generaal van de VN Dag Hammarskjöld op te helderen in ‘Cold Case Hammarskjöld’.

Het is al vaak gezegd, maar je kunt je keer op keer blijven verbazen hoe prachtig, groots en onverklaarbaar werkelijke verhalen zijn, als je ze vergelijkt met welke vorm van fictie ook. Neem het vliegtuigongeluk in Ndola, in het huidige Zambia, waarbij in 1961 secretaris-generaal van de Verenigde Naties Dag Hammarskjöld om het leven kwam. De crash had ook een aanslag kunnen zijn maar is nooit helemaal bevredigend opgehelderd. Dat er een schoppenaas uit Hammarskjölds kraag stak, maakte het er niet eenvoudiger op.

De Deense onderzoeksjournalist Mads Brügger, nadrukkelijk in zijn film aanwezig, is een documentairemaker à la Michael Moore (Where to Invade Next). Hij begint bij het ongeluk, en is binnen de kortste keren verstrikt in een – deels zelfgesponnen – web van complottheorieën, al dan niet vervalste documenten en geheime CIA-opleidingskampen van witte suprematisten die experimenteerden met vaccins vervuild met het aidsvirus. Direct al na de Sundance-première van de film ontkrachtte The New York Times een hoop van deze verhalen.

Maar Cold Case Hammarskjöld is ook veel minder een onderzoeksdocumentaire dan een onderzoek naar ons verlangen om orde aan te brengen in een chaotische wereld. Zelfreflexief, provocerend en daarin transparant. Een metafilm die strategieën uit het genre van de fake en geënsceneerde documentaire gebruikt om de waarheid te ontmaskeren.