Opinie

De ‘baantjesjagers’ die kiezers zelf bestellen

Tom-Jan Meeus

Politiek succes is vluchtig. Vijf jaar terug was de PvdA nog de tweede partij en werd de partijtop omringd door een rijkdom aan jong talent. Als je die mensen nu zoekt kom je uit in het bedrijfsleven. De toenmalig politiek secretaris van Diederik Samsom is nu lobbyist bij accountantskantoor PwC. De toenmalig liaison van vicepremier Lodewijk Asscher op Algemene Zaken is lobbyist voor de metaalwerkgevers. De toenmalig woordvoerder van Hans Spekman is woordvoerder bij ABN Amro. De toenmalig persoonlijk secretaris van Samsom heeft een bedrijfje inzake ‘politieke en media strategie’: hij verkoopt zijn diensten aan zowel Natuurmonumenten als bijvoorbeeld Uber en Airbnb.

Wie dit rijtje overziet kan denken: draaideur, baantjesjagers, belangenverstrengeling, zakkenvullers.

Je kunt het ook anders zien. De kiezer strafte de PvdA in 2017 ongenadig af, je zag het jaren aankomen: kon je deze talenten verwijten dat ze iets anders gingen doen?

Vorige week hadden we Elise van Zeeland, politiek assistent van Rob Jetten en daarvoor Alexander Pechtold. Zij vertrekt naar Shell, en anders dan de PvdA’ers hierboven maakte ze haar transfer actief bekend. Ze kreeg een storm over zich heen. De weerzin tegen het idee van een kaste die elkaar baantjes toespeelt is enorm.

Nu is het punt dat Den Haag amper regels tegen de draaideur kent. Sinds 2017 mogen oud-bewindslieden de eerste jaren na hun vertrek niet lobbyen op hun eerdere beleidsterrein. Maar oud-Kamerleden kunnen doen wat ze willen, in de senaat hebben zelfs zittende Eerste Kamerleden de vrije hand: belangenverstrengeling is er officieel toegestaan. De fracties hebben vaak wel strengere regels, maar de Kamer als instituut niet, dus de senator die zijn partij trotseert kan gewoon zijn gang gaan.

En als er voor (oud-)politici al zo weinig beletsels zijn, lijkt het me niet erg fair hun oud-medewerkers wél strenge normen op te leggen. Ook zou ik trouwens niet weten wat er goed aan is als je al deze mensen zou kooien op een ministerie uit smetvrees voor de wereld buiten Den Haag.

We zijn een onvoorspelbare democratie geworden: de grootste partij vandaag kan morgen afgebrand worden. Dat is het goed recht van de kiezer, maar het heeft gevolgen: het betekent dat ook steeds meer oud-medewerkers van politici worden afgeserveerd, waarna ze hun kennis van het wereldje op de arbeidsmarkt aanbieden.

Wie dat niet wil moet om te beginnen veel strenger worden voor (oud-)politici die in Den Haag lobbyen. Alleen iets doen aan hun oud-medewerkers zou merkwaardig willekeurig zijn. Maar ook kiezers spelen een rol: vooral hun wispelturigheid veroorzaakt de groei van dit verschijnsel.

Tom-Jan Meeus (t.meeus@nrc.nl; @tomjanmeeus) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Lotfi El Hamidi.