Waakhond doet inval in stroomsector

Energiemarkt Na vijf jaar wennen aan nieuwe EU-regels treden autoriteiten tegen ‘foute’ energiehandelaren op. Ook in Nederland was een inval.

Een elektriciteitscentrale van het Duitse energiebedrijf Uniper in Oost-Frankrijk. Het bedrijf was niet het doelwit van de inval van de ACM.
Een elektriciteitscentrale van het Duitse energiebedrijf Uniper in Oost-Frankrijk. Het bedrijf was niet het doelwit van de inval van de ACM. Foto Reuters

Ze wilden „de automatische handelsalgoritmes verslaan” bij de in- en verkoop van aardgas, zei het Duitse energiebedrijf Uniper. Twee handelaren van het bedrijf plaatsten, ergens in oktober 2016, een ‘ijsberg-order’ op de gasmarkt – jargon voor een lange, onoverzichtelijke reeks biedingen. Het systeem van de gasbeurs raakte er zodanig door bezet dat anderen niet tegen een lagere prijs konden meebieden.

Of dat legaal was? Uniper zei het niet van tevoren te hebben uitgezocht. De Duitse energietoezichthouder oordeelde in februari van niet. Hij legde Uniper – dat ook elektriciteitscentrales in Nederland bezit – een boete van 150.000 euro op. De twee handelaren moesten persoonlijk nog 1.500 en 2.000 euro betalen.

De boetes die de Duitse Bundesnetzagentur uitdeelde, zijn het nieuwste voorbeeld van een trend. Europese toezichthouders op de energiemarkt hebben sinds afgelopen najaar flinke geldboetes uitgedeeld voor overtredingen van de EU-regels voor energiehandel.

Die zogeheten REMIT-wet (Regulation on wholesale Energy Market Integrity) dateert al uit 2011, maar pas vanaf afgelopen oktober hebben zes bedrijven boetes gekregen. Die variëren van 20.000 tot 5 miljoen euro. De internationale grondstoffenreus Vitol kreeg de hoogste sanctie.

De „toegenomen activiteit bij de wetshandhaving”, zoals het Duitse energie-analysebureau Ferdec het laatst noemde, is nu ook in Nederland zichtbaar. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) maakte deze dinsdag bekend dat het vorige week is ingevallen bij een bedrijf „in de elektriciteitssector”. De toezichthouder verdenkt het bedrijf van handel met voorkennis op de energiemarkt. Het is de eerste ACM-inval ooit vanwege de EU-regels voor energiehandel.

Het lijkt een groot onderzoek: bij de inval waren twintig mensen betrokken, onder wie rechercheurs. De ACM noemt de inval „een eerste stap” en wil verder geen inhoudelijk commentaar geven. Ook niet om welk bedrijf het gaat. „Maar dat er twintig mensen bij betrokken waren, geeft wel iets aan”, aldus Remko Bos, directeur energie van de ACM.

Voorkennis is een precaire zaak in de elektriciteit- en gassector. Eigenaren van elektriciteitscentrales – bedrijven zoals Uniper, Engie of RWE – beschikken over veel kennis van hun eigen centrales. Die zou hun een voorsprong kunnen bieden op de stroommarkt (een soort handelsbeurs). Als centrales uit bedrijf gaan voor onderhoud, bijvoorbeeld, drijft dat de stroomprijs op.

Van die kennis zou een centrale-eigenaar kunnen profiteren, maar de REMIT-wet schrijft voor dat de eigen handelaren niet eerder geïnformeerd mogen worden dan andere marktpartijen. Dat gaat met grote precisie. Zo kan iedere buitenstaander bijvoorbeeld online zien dat RWE de helft van zijn kolencentrale in Eemshaven tussen één en vijf even zachter zet.

Volgens Bos is het „logisch” dat pas vijf jaar na invoering van de REMIT-wet de eerste inval wordt gedaan. „We hebben in de eerste jaren veel gedaan aan voorlichting, en een veilig systeem voor dataverwerking opgezet. Nu kunnen we reageren op ‘rode vlaggen’.” Dat is ook de reden dat in andere lidstaten pas nu boetes worden uitgedeeld, aldus de ACM. Bos: „We hopen dat er door deze zaken scherpere jurisprudentie ontstaat over de regelgeving.”

Correctie 2 april: In het artikel stond dat de laagste boete 80.000 euro bedroeg. Het ging echter om circa 20.000 euro (153.000 Deense kronen). Dat is hier aangepast.