Ook Groningen sluit nu de tippelzone

Sekswerk De vrouwen krijgen persoonlijke begeleiding om een ander leven op te bouwen. Al is er ook scepsis.

De tippelzone aan de Bornholmstraat in Groningen, door de dames 'De Baan' genoemd.
De tippelzone aan de Bornholmstraat in Groningen, door de dames 'De Baan' genoemd. Foto Kees van de Veen

Een kleine magere vrouw loopt wapperend met een vel aluminiumfolie door ‘de huiskamer’, zoals het gebouw voor de sekswerkers naast de tippelzone in Groningen heet. Ze waggelt en vraagt voordat ze in de gebruikersruimte verdwijnt: „Iemand een rietje voor me?” Een kwartier later verlaat ze het gebouw, trekt haar panty strak en gaat de tippelzone weer op.

‘30 maart kut sluiting’ staat er met grote letters op de muur achter haar. Het is het laatste weekend dat de vrouw op de tippelzone aan de Bornholmstraat kan werken. Na 21 jaar is de tippelzone in Groningen afgelopen weekend als een van de laatste gesloten.

Twee auto’s staan de vrouw op te wachten. Drie andere vrouwen zijn achter, op de afwerkplaats. Die bestaat uit tien parkeervakken, afgebakend met schotten. Op de grond liggen gebruikte condooms en lege blikjes bier. Naast de vakken zijn twee hokjes voor klanten die op twee wielen komen. Met bankje, schemerlichtje en twee jashaakjes.

Achter de Ikea

‘Achter de Ikea’ is een begrip onder Groningers. Het verwijst naar de plek waar de tippelzone zich sinds 1998 bevindt – tot afgelopen weekend. De tippelzone van Groningen is niet de enige die sluit. De eerste was Amsterdam, die in 2003 de tippelzone aan de Theemsweg sloot. Daarna volgden Rotterdam (2005), Den Haag (2006), Eindhoven (2011) en Heerlen (2012). In Utrecht en Arnhem geldt een uitsterfbeleid – daar komen geen nieuwe sekswerkers meer bij. Alleen Nijmegen overweegt de tippelzone aan te houden, om te voorkomen dat de sekswerkers in de illegaliteit belanden. In de zomer besluit de stad of de tippelzone wordt gesloten of juist mag worden uitgebreid.

Na de eeuwwisseling zagen gemeenten het tippelen steeds meer als een onwenselijke vorm van sekswerk dat ze niet wilden faciliteren. Daarnaast nam het aantal verslaafde sekswerkers niet af en werkte het illegale prostitutie in de hand: steeds meer vrouwen uit Oost-Europa en Zuid-Amerika betraden (onvrijwillig) de tippelzones. Ook zijn de kosten hoog, zo betaalt Groningen drie ton per jaar voor het beheer van de zone.

Oma Gonnie

Een opvallende verschijning is ‘Oma Gonnie’. Samen met haar man Theo Immers (83) verschijnt Gonnie Lemckert (76) verschillende keren per week op de tippelzone. Al twintig jaar. „Het begon met het uitdelen van een sigaretje”, zegt ze. „Dat sigaretje werd een soepje, en later een stamppotje.” Ze staat de vrouwen bij met hulp van de voedselbank. Theo die schilt de aardappelen en veegt de afwerkplek schoon. „Ik ben hun vertrouwenspersoon”, zegt Gonnie.

Oma Gonnie heeft zelf ervaring met het werk en de bijkomende verslavingen. Lange tijd leefde ze in armoede en zocht naar geld om haar zes kinderen te voeden. Van het een kwam het ander. „Op een gegeven moment roerde ik een theelepel speed door mijn koffie.” Theo hielp haar van de verslaving af. Zodra de kinderen het huis uit waren, verhuisden ze naar het gehucht Ganzedijk, tegen de Duitse grens aan, vijftig kilometer van de tippelzone.

Daar nodigde ze de vrouwen een paar keer per jaar uit, voor een barbecue in haar tuin. „Dan zien ze ook de andere kant van de dag”, zegt Gonnie, doelend op het leven overdag als de zon op is. „Maar om half zeven beginnen ze met opruimen”, zegt Gonnie. „Dan willen ze terug naar de zone, zodat ze weer kunnen gebruiken.” Ze schat dat ongeveer 90 procent van de vrouwen op de tippelzone verslaafd is. Niet alleen aan heroïne, maar ook aan alcohol, cocaïne en ghb.

Ook Inge Jongman was een keer aanwezig bij zo’n barbecue. Ze was toen raadslid, voor de ChristenUnie. Inmiddels is ze voor die partij wethouder Zorg en daarmee verantwoordelijk voor de sluiting van de zone. „Het zijn vrouwen in nood”, zegt Jongman.

Jongman kent het tippelwerk van kinds af aan. Voordat de tippelzone er was „lagen de vrouwen ’s ochtends in het portiek van mijn vader”. Die had een slagerij in het centrum van de stad, waar in de jaren tachtig en negentig veel overlast was door tippelende vrouwen, filerijdende auto's en drugsdealers. Na veel discussie besloot de gemeenteraad een tippelzone aan te wijzen, ver weg van het centrum.

Maar die is sinds afgelopen zondag gesloten. Dat gebeurde na een bezoek van burgemeester Peter den Oudsten (PvdA). „Hij zag dat een vrouw daar werkte en hoogzwanger was”, zegt Jongman. Dat was het keerpunt.

Ineke van Buren is projectleider bij het Leger des Heils, de organisatie die de huiskamer naast de tippelzone beheert. In de loop der jaren heeft ze de groep zien veranderen. De tippelzone was bedoeld voor heroïneverslaafde sekswerkers. „Wat je nu ziet is dat vrouwen allerlei soorten drugs gaan gebruiken om het werk mentaal aan te kunnen”, zegt ze.

Het Leger des Heils zegt dat vanaf 2017 zestien vrouwen (van de veertig) zijn uitgestapt en niemand erbij kwam. Met de naderende sluiting, besloot begin dit jaar nog een aantal vrouwen te stoppen. Enkele anderen gaan achter de ramen werken, in het centrum van de stad.

Uit de schulden

De overgebleven vrouwen hebben een persoonlijk begeleidingsplan gekregen. „Iedere vrouw is gevraagd wat ze nodig heeft om onafhankelijk te zijn van de tippelzone”, zegt Van Buren. De een wil uit de schulden komen, de ander van de verslaving af. Sommigen wilden weer contact met hun kinderen of familie.

Maar in dat plan heeft oma Gonnie weinig vertrouwen. „In twintig jaar heb ik twee mensen van de tippelzone af zien komen”, zegt Gonnie. Een koppel. „De vrouw zit nu in een rolstoel en de man verkoopt de straatkrant”.

Lees ook: Prostituee Joyce heeft straks geen naan meer

Met het verdwijnen van de tippelzone, verdwijnt ook de veiligheid en controle vreest Gonnie, want ze verwacht dat de meeste vrouwen gewoon – elders – blijven tippelen. „De mannen behandelen je als vee”, zegt Gonnie. „Hoe later op de avond, hoe zieker de vrouwen door hun verslaving zijn. Daar maken mannen misbruik van.” Voor een paar euro stappen de vrouwen dan in de auto.

Nu is daar nog controle op. De vrouwen kennen de kentekens van notoire klanten. Horen meteen het verschil tussen een kreun en een kreet. „En de wijkagent was betrokken en vaak aanwezig”, zegt Gonnie. Straks is dat allemaal anders.

De sluiting is dan ook „geen feestje”, zegt Gonnie. Haar werk houdt niet op. „Ik blijf in contact met alle vrouwen. Ik weet waar ze illegaal lopen. Maar dat ga ik niemand vertellen.”