Nieuwe keizer, nieuwe jaartelling

Japan Als over een maand keizer Naruhito aantreedt, begint Japan aan een nieuw tijdperk. Dat heet Reiwa, werd maandag na lang beraad bekend.

Jonge vrouwen met de voorpagina van een Japanse krant: kabinetssecretaris Yoshihide Suga presenteert de kalligrafie en de naam van het nieuwe tijdperk.
Jonge vrouwen met de voorpagina van een Japanse krant: kabinetssecretaris Yoshihide Suga presenteert de kalligrafie en de naam van het nieuwe tijdperk. Foto Jiji Press/EPA

De tijd stond maandag even stil in Japan. Niet omdat de zomertijd inging, die gebruikt Japan niet. Maar omdat de naam van de nieuwe keizerlijke periode, en daarmee de Japanse jaartelling, werd bekendgemaakt.

De Japanse keizer Akihito treedt op 30 april af. Als zijn zoon Naruhito op 1 mei zijn taak overneemt, begint er in Japan een nieuwe jaartelling. Die wordt aangeduid met de naam van de keizerlijke periode. Momenteel is het in Japan het jaar 31 van de Heisei-periode, Heisei 31. Vanaf 1 mei leven Japanners in Reiwa 1.

Alle Japanse televisieomroepen deden maandag live verslag van de aankondiging. Publieke omroep NHK maakte zelfs helikopterbeelden van een zwarte auto met overheidsbeambten die langzaam door Tokio naar het keizerlijk paleis reed om daar het hof op de hoogte te brengen.

Elders in de stad liep kort daarna kabinetssecretaris Yoshihide Suga plechtig de persruimte van het parlement binnen. Die was afgeladen maar muisstil. Hij toonde er de ingelijste kalligrafie van de nieuwe naam. De karakters voor Reiwa komen uit een gedicht van de Manyoshu, de uit 759 daterende oudste collectie van Japanse gedichten.

Het gedicht gaat over pruimenbloesem. Dit speelt een belangrijke rol in de Japanse esthetiek. Eeuwen voordat kersenbloesem het symbool van de lente werd, was die rol weggelegd voor pruimenbloesem. Het staat voor een nieuw begin, schoonheid, lang leven, je belofte nakomen en trouw.

Voor het eerst is de naam afgeleid uit een Japans werk, niet uit een Chinees

De naam moet volgens Abe uitdrukken dat Japanners hun hoop kunnen laten bloeien „zoals de pruimenbloesem in volle glorie bloeit na het doorstaan van strenge winterkou en daarmee de komst van de lente aankondigt.”

In 2017 werd eindelijk besloten dat de ‘ziel van Japan’, de keizer Akihito, met pensioen mocht

Reiwa is een nieuw woord dat interpretatie vereist en roept dan ook uiteenlopende reacties op. „Het geeft een zacht en goed gevoel”, vertelde Shigeji Ogura, een historicus verbonden aan het Nationaal Museum van Japanse Geschiedenis, aan buitenlandse correspondenten.

De betekenis van het eerste karakter, ‘rei’, is verwarrend. Veel mensen vinden het hard klinken omdat het nu vaak gebruikt wordt met de betekenis ‘bevel’. „Ik voel me niet prettig bij dit karakter”, scheef een Japanse op Twitter. „Het komt koud op me over.” Ook de gerenommeerde journaliste Hiroko Tabuchi tweette dat ze niet positief tegenover het eerste karakter stond. De Japanse regering gaf dinsdag een verklaring uit om te verduidelijken dat ‘mooie harmonie’ de juiste interpretatie is.

Het tweede karakter betekent doorgaans ‘vrede’ of ‘eendracht’, maar wordt ook gebruikt om Japan zelf aan te duiden, zoals in de Japanse woorden voor Japanse keuken en Japanse stijl. Ook de bron legt die nadruk op Japan. Volgens experts is het de eerste keer dat er een Japanse bron is gebruikt. In het verleden dienden klassieke Chinese geschriften als bron.

Japanse waarden

Premier Abe bevestigde in een persconferentie die nationalistische focus. „Ons land staat voor een groot keerpunt, maar er zijn veel Japanse waarden die niet horen te verdwijnen”, zei hij.

Het is ongekend dat de naam wordt bekendgemaakt terwijl de keizer nog leeft. Volgens de wet moeten keizers tot de dood regeren. De naam wordt pas bekendgemaakt nadat de nieuwe keizer de troon heeft bestegen. Maar drie jaar geleden liet keizer Akihito, die de troon in 1989 van zijn vader overnam, weten dat hij wilde aftreden omdat het werk te zwaar werd.

Japan heeft nu een maand de tijd om zich op de nieuwe jaartelling voor te bereiden. Het lijkt een beetje op de voorbereidingen voor 2000, toen de millennium bug bij velen angst opriep. Ook nu moet software aangepast worden. Maar er moeten ook nieuwe munten worden geslagen en nieuwe kalenders gedrukt. Op officiële documenten moet de datum met de hand worden aangepast.

De Japanse keizer sprak voor het laatst tijdens de WO II- herdenking

Er zijn ook dingen die niet aangepast kunnen worden en ongetwijfeld voor verwarring gaan zorgen. Op het Japanse rijbewijs wordt bijvoorbeeld de Japanse jaartelling gebruikt. Het zal voor veel mensen moeilijk worden om goed bij te houden of documenten met een einddatum, zoals contracten of hypotheken, al verlopen zijn.

Dat past niet meer in onze snelle en drukke wereld. Misschien is daarom de Japanse jaartelling zoveel minder populair dan vroeger. In de jaren zeventig gebruikte meer dan 80 procent van de Japanners vooral de Japanse jaartelling. Volgens een recente opiniepeiling is dat nu nog maar 34 procent. De Westerse jaartelling is gewoonweg stukken eenvoudiger.

De aankondiging van ‘Reiwa’:

Dit stuk is op dinsdagochtend 2 april geactualiseerd.