Nederlaag Erdogan: Ankara naar oppositie, nek-aan-nek in Istanbul

Lokale verkiezingen Turkije De AKP van president Erdogan heeft vooral in grote steden verloren. In Istanbul is een nek-aan-nek-race gaande. „Wie Istanbul verliest, verliest Turkije.”

De nieuwe burgemeester van hoofdstad Ankara, Mansur Yavas.
De nieuwe burgemeester van hoofdstad Ankara, Mansur Yavas. Foto EPA

De AK-partij van president Erdogan heeft bij de lokale verkiezingen zondag een pijnlijke nederlaag geleden. De partij verloor na vijftien jaar de macht in de hoofdstad Ankara, en in diverse andere grote steden in het westen van het land. Ook in de nek-aan-nek-race in Istanbul gaat de kandidaat van de oppositie aan kop.

De uitslag in Istanbul was maandagochtend nog altijd onduidelijk. Met 99 procent van de stemmen geteld, lag Ekrem Imamoglu 27.000 stemmen voor op oud-premier Binali Yildirim, een trouwe adjudant van Erdogan. Yildirim had zondagavond al de overwinning uitgeroepen, nog voordat de definitieve uitslag bekend was. Met 98,78 procent van de stemmen geteld, was het verschil tussen Imamoglu en Yildirim geslonken tot 4.000 stemmen. Op dat moment stopte de kiescommissie ineens met het publiceren van de uitslagen – zonder opgaaf van reden.

Daarop volgden uren van spanning en onzekerheid voor de oppositie, die vreesde voor gesjoemel. Maar vanochtend leek Istanbul toch in handen van de oppositie te komen. Al verklaarde de AKP de uitslag in Istanbul en Ankara te zullen aanvechten.

Het verlies zou van groot symbolisch belang zijn voor de AKP. Erdogan begon zijn opmars naar het centrum van de macht in 1994, toen hij werd verkozen als burgemeester van Istanbul. „Wie Istanbul verliest, verliest Turkije”, zei hij vaak. Met ruim 15 miljoen inwoners – 20 procent van de Turkse bevolking – is Istanbul het economische hart van het land.

Maar ook het verlies van het bestuurlijke centrum Ankara kwam hard aan voor de AKP. De oppositiealliantie had met de nationalist Mansur Yavas een sterke kandidaat naar voren geschoven. De oppositie won ook in andere grote steden in het westen, zoals Izmir, Bursa, Adana, Mersin en Antalya, die economisch veel gewicht in de schaal leggen.

De oppositie dankt zijn winst mede aan het feit dat de pro-Koerdische partij HDP niet meedeed in veel grote steden. De AKP verloor veertien steden, en won in drie andere. Met name dankzij de MHP, die in acht steden de grootste werd, bleef het verlies voor de alliantie van de AKP beperkt. De HDP verloor vijf van de tien steden die het in 2014 won.

Kwetsbaarder dan ooit

Opmerkelijk genoeg wisten de AKP en de MHP te winnen in Koerdische steden in het zuidoosten, die voorheen stevig in handen waren van de HDP, zoals Sirnak en Bitlis. In Sirnak kreeg de volksalliantie zelfs 62 procent van de stemmen. De AKP schrijft dit toe aan effectief bestuur van toezichthouders die de regering heeft aangesteld nadat verkozen bestuurders van de HDP waren opgepakt wegens vermeende banden met de PKK.

Lees ook: De Turkse economie staat er beroerd voor. President Erdogan geeft het Westen de schuld.

Maar analisten wijzen erop dat Sirnak vrijwel volledig is verwoest tijdens de stadsoorlog tussen het Turkse leger en de PKK in 2016. Veel inwoners zijn gevlucht en weinigen zijn teruggekeerd, waardoor het aantal kiezers sterk is gedaald.

Toch oogt Erdogan na deze verkiezingen kwetsbaarder dan ooit. Hij heeft weliswaar zijn macht sterk uitgebreid bij de parlements- en presidentsverkiezingen van vorig jaar, die de invoering van zijn presidentiële systeem inluidden. Maar daarna brak er een vatulacrisis uit, die ervoor zorgde dat de lira 30 procent in waarde daalde, de economie in een recessie belandde, de inflatie steeg tot 20 procent en de werkloosheid naar 35 procent. Daarvoor is de AKP afgestraft.

„Ik kijk uit naar een periode van besturen en hervormen, die niet onderbroken wordt door verkiezingen”, verklaarde Erdogan zondagavond. Turkije is sinds 2014 zeven keer naar de stembus gegaan voor verkiezingen of referenda, wat zorgde voor een lange periode van onzekerheid voor investeerders.

De grote vraag was hoe de financiële markten maandag zullen reageren op de uitslag. De voorspelde kapitaalvlucht bleef ’s ochtends uit, maar de lira zakte wel verder weg.