De voormalig Congolese presidentskandidaat Martin Fayulu legt zich niet neer bij zijn frauduleuze verkiezingsnederlaag, begin dit jaar.

Foto HUGH KINSELLA CUNNINGHAM/EPA

‘Het Westen koos voor de makkelijke weg in Congo’

Martin Fayulu Hij haalde ruim de helft van de stemmen, maar werd door fraude op een zijspoor gezet. „Hoe kan de internationale gemeenschap dit toestaan?”

„Mag ik u voorstellen aan de president van Congo?”, zegt de woordvoerder van Martin Fayulu, in een Brussels hotel. Op het visitekaartje van de voormalige presidentskandidaat van Congo staat Président Élu, verkozen president. In dit geval betekent die titel eigenlijk niets.

Bij de Congolese verkiezingen in december haalde de 62-jarige Fayulu volgens verkiezingswaarnemers meer dan de helft van de stemmen. Toch werd Félix Tshisekedi, met 20 procent van de stemmen, uitgeroepen tot president. Westerse landen wisten dat Fayulu had gewonnen, desondanks accepteerden ze de gefraudeerde uitkomst.

„Hoe kan de internationale gemeenschap dit toestaan?”, zegt Fayulu, die twee weken geleden in Brussel steun zocht voor nieuwe verkiezingen. Inmiddels doet hij dit in Washington. In de lobby van het Brusselse hotel wachten groepjes Congolese Belgen op een kort een-op-een-gesprek met Fayulu.

„Zeggen ze hiermee dat democratische principes in Europa iets anders betekenen dan in Afrika?”, vraagt Fayulu zich af. Hij hoopt dat het Westen de uitslag alsnog onwettig verklaart en pleit voor nieuwe verkiezingen. „De Congolezen verdienen hun echte overwinning.”

Martin Fayulu werd het niet, omdat de vorige president, Joseph Kabila, die achttien jaar aan de macht was en twee jaar lang de verkiezingen uitstelde, een geheim akkoordje sloot met oppositiekandidaat Félix Tshisekedi die vervolgens tot winnaar werd uitgeroepen.

In ruil kreeg Kabila bescherming voor zijn familie en zijn bezittingen en hielden zijn aanhangers controle over de financiën en het veiligheidsapparaat in Congo. Hij heeft nog steeds veel macht. „We zijn de verkeerde kant op gestuurd”, zegt Fayulu. „Kabila heeft nu alsnog de leiding in het land.”

‘Jonge Afrikanen moeten niet sterven voor hun leiders’, zegt deze Oegandese vredesactivist

Dacht het Westen misschien: stabiliteit is nu even belangrijker dan democratie?

„Ze kozen voor de makkelijke weg. De leugen regeert nu in Congo en dat kan nooit stabiliteit betekenen. Sinds Tshisekedi aan de macht is, zijn er veel doden gevallen in Oost-Congo. Er zijn veel demonstraties geweest. Het Westen gaat door met het sturen van ontwikkelingsgeld naar Congo, belastinggeld van burgers, terwijl Congo zich alleen kan ontwikkelen als mensen bereid zijn in het land te investeren. Dat gebeurt nu niet. De corruptie gaat door, Kabila blijft de macht houden over de mijnindustrie.”

Voerde het Westen een politiek die gebaseerd was op lage verwachtingen? Het feit dat er al verkiezingen waren en Kabila geen presidentskandidaat was, was al winst.

„Ja. Hun eis was: Kabila mag geen presidentskandidaat zijn. In een gesprek met EU-ambassadeurs hebben Tshisekedi en ik gezegd: dat is onvoldoende. Kabila’s systeem moet eerst weg zijn. Maar dat is nu nog intact. Er is geen respect voor de wens van de Congolezen.”

De ergste dag die Fayulu de afgelopen maanden meemaakte, was zondag 3 februari. Hij liep toen zijn kerk binnen – dezelfde als die van Tshisekedi – en de pastoor bad voor Félix Tshisekedi. „Ik vond dat zo’n belediging.”

Waar is het westerse opgeheven vingertje na schijnverkiezing Congo? Ze lijken stabiliteit te verkiezen boven democratie

De Katholieke Kerk wordt in Congo al jaren als het laatste morele kompas gezien. Priesters laten zich niet omkopen, is de gedachte. De Kerk had in december 40.000 waarnemers ingezet. Fayulu: „Die dag had zelfs de Kerk, zo openlijk tijdens de mis, de waarden opzij geschoven.”

Hebben verkiezingen überhaupt wel zin?

„Dat is een goede vraag. De EU heeft de Katholieke Kerk geld gegeven om de verkiezingen waar te nemen. Vervolgens komen ze met hun resultaten naar buiten en wordt de tegenkandidaat tot president uitgeroepen.”

Toch pleit u weer voor nieuwe verkiezingen

„Ja, want wat zou een beter alternatief zijn? Er moeten drie stappen worden gezet. Er moet een nieuwe kiescommissie komen, het electorale register moet worden herzien – er zitten nu veel nepkiezers tussen. Ook moet het Constitutioneel Hof worden herschikt. Daarna kunnen er met behulp van de Verenigde Naties en Afrikaanse Unie nieuwe verkiezingen worden georganiseerd.”